25 Ιανουαρίου 2004: Στις καθυστερήσεις του αγώνα Γκιμαράες-Μπενφίκα, ο Μίκλος Φεχέρ δίνει την ασίστ στον Αγκουϊάρ που σκοράρει και χαρίζει τη νίκη στους “Αετούς της Λισαβόνας”. Δευτερόλεπτα αργότερα ο 24χρονος Ούγγρος άσος σωριάζεται στον αγωνιστικό χώρο. Εντρομος ο διαιτητής της συνάντησης, έδωσε εντολή στο ιατρικό επιτελείο της Μπενφίκα να εισέλθει στο γήπεδο. Σχεδόν άμεσα διαπιστώθηκε ότι επρόκειτο για καρδιακή προσβολή και οι παρόντες ιατροί προσπάθησαν να επαναφέρουν τον Φεχέρ, κάτι που όμως στάθηκε αδύνατο. Η διακομιδή του στο πλησιέστερο νοσοκομείο έγινε μετά από ένα τέταρτο της ώρας, όμως ούτε εκεί κατέστη δυνατό να επιστρέψει στην ζωή. Παρά τις αγωνιώδεις προσπάθειες του ιατρικού προσωπικού, ο άτυχος Φεχέρ κατέληξε λίγες ώρες μετά, τα ξημερώματα της 26ης Ιανουαρίου. Δυστυχώς υπάρχουν πολλές τέτοιες περιπτώσεις νέων με αιφνίδιο θάνατο και μέσα και έξω από τον αθλητισμό.
Ο Φειδιππίδης ήταν ο διασημότερος αγγελιοφόρος της αρχαιότητας. Μετά το «νενικήκαμεν» όμως πέφτει νεκρός παρ’ ότι νέος, υγιής και δυνατός. Ο θάνατος του Φειδιππίδη παραπέμπει σε όλο το φάσμα των ΄΄βουβών΄΄ νοσημάτων που απειλούν τους νέους.
Ο αιφνίδιος θάνατος στους νέους αποτελεί ένα σχετικά σπάνιο φαινόμενο, με σημαντικές όμως κοινωνικές προεκτάσεις . Σχετίζεται σαφώς με τα κληρονομικά νοσήματα κυρίως της καρδιάς και των αγγείων. Νοσήματα που στις νεαρές ηλικίες, αλλά και όχι μόνο, παραμένουν σιωπηλά ή με ήπια συμπτώματα και η πρώτη και τελευταία εκδήλωσή τους είναι συνήθως ο αιφνίδιος θάνατος.
Τα δεδομένα μελετών σε μεγάλους πληθυσμούς έδειξαν ότι η συχνότητα του αιφνιδίου θανάτου στους νέους κυμαίνεται από 0.8 μέχρι 8.5 ανά 100.000 άτομα ετησίως. Στην Ελλάδα η συχνότητα του φαινομένου σε μεγάλη μελέτη της καρδιολογικής κλινικής του πανεπιστημίου Αθηνών (1/100.000 άτομα πληθυσμού ηλικίας
Ένα κληρονομικό νόσημα όταν εκδηλώνεται σε κάποιον ασθενή οποιασδήποτε ηλικίας, είναι πολύ πιθανόν να αφορά και άλλα μέλη της οικογένειάς του. Με τον έλεγχο των οικογενειών των ασθενών που πάσχουν από κληρονομικά νοσήματα μπορεί να εντοπιστεί νωρίς ο κίνδυνος, και με προληπτικά μέτρα να προστατευτούν τα νέα παιδιά και οι ενήλικες, που πιθανόν να πάσχουν από σιωπηλές ή ήπιες (αλλά επικίνδυνες) μορφές της νόσου.
Εδώ και λίγα χρόνια οι σχέσεις των νέων της χώρας με τον αθλητισμό, τόσο επαγγελματικό αλλά κυρίως ερασιτεχνικά, έχει αλλάξει. Η σχέση έχει γίνει πιο στενή, πιο έντονη, πιο συνηθισμένη μέσα στην καθημερινότητα του κάθε νέου. Η Ελλάδα αθλείται σήμερα περισσότερο από ποτέ. Αυτό πέρα από ελπιδοφόρο μήνυμα θέτει και νέες επιταγές. Άρχισαν να οργανώνονται προσπάθειες από πολλούς επιστημονικούς φορείς με σκοπό την μελέτη του αθλητή και την κατοχύρωση της υγιούς άθλησης.
Το Πρόγραμμα “Φειδιππίδης” αποτελεί μια προσπάθεια για τη συστηματική μελέτη των κληρονομικών καρδιαγγειακών παθήσεων στη χώρα μας και για την πρόληψη του αιφνίδιου θανάτου των νέων και των αθλητών. Τελεί υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Αθηνών και του Ελληνικού Ιδρύματος Καρδιολογίας σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου (Ιατρική Σχολή Saint George), Εντοπίζονται από τον θεράποντα ιατρό οι νέοι με ισχυρή υποψία κληρονομικής πάθησης και παραπέμπονται για το γενετικό έλεγχο και την γενετική συμβουλευτική στις οικογένειες που πάσχουν.
Μέχρι τώρα παρακολουθούνται στο ελληνικό πρόγραμμα 350 περίπου οικογένειες με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, η πρώτη αιτία αιφνίδιου θανάτου στους νέους και στους αθλητές. Έχουν ελεγχθεί 3000 μέλη των οικογενειών αυτών, 30 οικογένειες με μια ειδική μορφή μυοκαρδιοπάθειας που έχει εντοπισθεί στο νησί της Νάξου, μεγάλος αριθμός οικογενειών με διατατική μυοκαρδιοπάθεια, σύνδρομο μακρού QT, σύνδρομο Μarfan, WPW και άλλες κληρονομικές καρδιαγγειακές παθήσεις που σχετίζονται με αιφνίδιο θάνατο στους νέους. Έχουν εντοπιστεί ήδη 90 βουβές μορφές υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας.
Αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο το θέμα της πρόληψης του αιφνίδιου θανάτου απασχολεί όλο και περισσότερο τους λειτουργούς της υγείας κυρίως στο χώρο του αθλητισμού, όπου υπάρχει και η μεγάλη δημοσιότητα.
Ήδη το ΝΒΑ έχει αρχίσει να ζητάει ηχωκαρδιογραφήματα για όλους τους παίκτες μαζί με ηλεκτροκαρδιογραφήματα (ΗΚΓ) εκτός φυσικά της απλής κλινικής εξέτασης. Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή άρχισε προσφάτως να συνιστά ηλεκτροκαρδιογράφημα για τους αθλητές, συμπεριλαμβανομένων και αυτών ηλικίας κάτω των 20 ετών. Επιβάλλει να έχουν κάνει καρδιολογικό έλεγχο με ΗΚΓ και υπερηχοκαρδιογράφημα όπου κρίνεται απαραίτητο, προτού τους επιτρέψουν να παίξουν. Μάλιστα επειδή κάθε εξέταση από τις προαναφερθείσες παρέχει διαφορετικές πληροφορίες, μερικοί οργανισμοί αθλημάτων πιστεύουν ότι είναι απαραίτητα αμφότερα. Η Αμερικανική Ένωση Καρδιάς εξέδωσε το 2007 τις πρώτες νέες οδηγίες σε μια δεκαετία (από το 1996) για την εξέταση της καρδιάς των ανταγωνιζόμενων αθλητών.
Δεδομένης της μορφολογικής τους ποικιλομορφίας, η διάγνωση των παθήσεων που μπορούν να προκαλέσουν τον αιφνίδιο θάνατο δεν είναι πάντα εύκολη και συχνά προϋποθέτει τη συμμετοχή εξειδικευμένων κέντρων ή ιατρών με υψηλό επίπεδο γνώσης και εμπειρία στον τομέα. Η θεραπεία, πολλές φορές περίπλοκη και εξειδικευμένη, εξατομικεύεται και προσαρμόζεται στον ασθενή, και το ευχάριστο μήνυμα είναι ότι πολλά μπορούν να επιτευχθούν στις μέρες μας στον τομέα της αντιμετώπισης των συμπτωμάτων και των επιπλοκών, αλλά και στην πρόληψη του κινδύνου αιφνιδίου θανάτου. Είναι πολύ σημαντικό η προσπάθεια να ξεκινά από τα πιο βασικά επίπεδα με σωστή ενημέρωση του πληθυσμού, των ιατρών όλων των ειδικοτήτων και ιδιαίτερα των καρδιολόγων όταν πρόκειται για εξειδικευμένα θέματα.
Πολύ σύντομα η ευρωπαϊκή καρδιολογική εταιρία (στις αρχές Σεπτεμβρίου του 2013) θα εκδώσει νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την πρόληψη του αιφνίδιου θανάτου, που θα υιοθετηθούν γρήγορα από τους περισσότερους καρδιολόγους. Το σημαντικότερο και το δυσκολότερο όμως είναι να περάσει η πρόληψη στη συνείδηση όλων των πολιτών με οργανωμένο τρόπο γιατί μόνο έτσι μπορούν να σωθούν αρκετές ζωές που βρίσκονται σε άμεσο αλλά ανυποψίαστο κίνδυνο.
Πασχάλης Σόφτας
Ειδικός Καρδιολόγος
Θεσσαλονίκης 7, Ίασμος
 |
Διαπιστευμένο Μέλος στο Μητρώο Online Media του Υπουργείου Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης
