Το RodopiNews.gr δημοσιεύει την εργασία του Προϊσταμένου της ΙΘ’ Εφορίας Κλασικών και Προϊστορικών Αρχαιοτήτων Δημήτρη Σκιλάρντι με θέμα “Προτάσεις Δημιουργίας Αξόνων Αρχαιολογικών Περιηγήσεων για την Τουριστική Ανάπτυξη της Θράκης”. Η εργασία που δόθηκε στον Τύπο περιέχει κείμενα των αρχαιλόγων Χρυσούλας Καραδήμα, Ματθαίου Κουτσουμανή, Μαρίνας Τασακλάκη, Πολυξένης Τσατσοπούλου, Αθανασίας Τσόκα, Κυριακής Χατζηπροκοπίου και Μαρίας Χρυσάφη.
Οι προτάσεις των αρχαιολόγων έρχονται σε μία δύσκολη για την χώρα και την περιοχή μας χρονική στιγμή να προσφέρουν μία εναλλακτική προσέγγιση στο θέμα της Ανάπτυξης που τόσο έχει ανάγκη η χώρα μας. Ταυτόχρονα εάν κι εφόσον υιοθετηθούν και υλοποιηθούν θα έχουμε καταφέρει να διασώσουμε και να αναδείξουμε ένα πολύτιμο κοινωνικό αγαθό: τον μοναδικό αρχαιολογικό πλούτο που διαθέτει η Θράκη και που με τις κατάλληλες κινήσεις θα μπορούσε να αποτελέσει μοχλό Ανάπτυξης σε τέτοιο σημείο ώστε οποιεσδήποτε άλλες σκέψεις περί ειδικών οικονομικών ζωνών και εξορύξεων χρυσού να ακούγονται πλέον μόνο ως ανέκδοτα.
Θα τύχει η πρόταση αυτή της κατάλληλης προσοχής; Αυτό θα το ξέρουμε σε λίγο καιρό από σήμερα. Αν δούμε την κεντρική ηγεσία και τους τοπικούς μας άρχοντες και πολιτικούς να μιλούν και πάλι με λόγια ξύλινα για χρυσό και ειδικές ζώνες θα καταλάβουμε πως κάπου …χάθηκε στον δρόμο. Ελπίζουμε όμως πως κάποιοι εκτός από το δικό τους συμφέρον έχουν στο μυαλό τους και το καλό του τόπου και γι αυτούς η παρακάτω πρόταση των αρχαιολόγων ίσως αποδειχθεί ένα πολύτιμο εργαλείο. Το ευχόμαστε ειλικρινά…
Προτάσεις Δημιουργίας Αξόνων Αρχαιολογικών Περιηγήσεων για την Τουριστική Ανάπτυξη της Θράκης
Μέρος Α’
Εισηγητικό Σημείωμα Δημήτρη Σκιλάρντι
Μέρος Β΄
Προτάσεις ένταξης αρχαιολογικών χώρων και μνημείων σε άξονες τουριστικής δράσης στη Θράκη. Κείμενα αρχαιολόγων: Χρυσούλας Καραδήμα, Ματθαίου Κουτσουμανή, Μαρίνας Τασακλάκη, Πολυξένης Τσατσοπούλου, Αθανασίας Τσόκα, Κυριακής Χατζηπροκοπίου και Μαρίας Χρυσάφη.
12.05.2011
ΜΕΡΟΣ Α΄
Εισαγωγικό Σημείωμα
Η παρουσίαση σειράς προτάσεων για την τουριστική αναβάθμιση της Θράκης με τη συστηματική ένταξη μεμονωμένων μνημείων ή ανασκαμμένων αρχαιολογικών θέσεων, μέσα στo πλαίσιo διαδρομών τουρισμού και περιήγησης, θα προσφέρει σημαντική βοήθεια στην προσπάθεια του ΥΠ.ΠΟ.Τ να συμβάλει στην αύξηση του τουρισμού και στην οικονομική αναθέρμανση της χώρας. Η ανά χείρας πρόταση της ΙΘ΄ ΕΠΚΑ αποβλέπει στην αξιοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Θράκης, στοχεύοντας στην ένταξή τους σε άξονες τουρισμού και περιήγησης, που θα μπορούσαν να αποφέρουν σοβαρά οικονομικά οφέλη.
Η παρούσα πρόταση αφορά τις τουριστικές δυναμικές που θα μπορούσαν να προκύψουν από την ενεργοποίηση οργανωμένου προγράμματος τουρισμού και περιήγησης μέσα στη ζώνη αρμοδιότητας της ΙΘ΄ ΕΠΚΑ. Για την πληρέστερη παρουσίαση του ζητήματος στην πρόταση έχει συμπεριληφθεί και η ΛΑ΄ ΕΠΚΑ, η οποία αποτέλεσε μέχρι το 2010 μέρος της ΙΘ΄ ΕΠΚΑ. Στο δεύτερο τμήμα της πρότασης περιέχονται οι κατά περιοχή προτάσεις των αρχαιολόγων της ΙΘ΄ ΕΠΚΑ και της ΛΑ΄ ΕΠΚΑ, στις οποίες βασίσθηκε η διαμόρφωση του τελικού κειμένου περί αρχαιολογικών και περιηγητικών αξόνων. Στην συγκέντρωση στοιχείωνσυνέβαλαν οι αρχαιολόγοι Χρυσούλα Καραδήμα, Ματθαίος Κουτσουμανής, Μαρίνα Τασακλάκη, Πολυξένη Τσατσοπούλου, Αθανασία Τσόκα, Κυριακή Χατζηπροκοπίου και Μαρία Χρυσάφη. Σημειώνεται επίσης ότι κατά τη διαμόρφωση των επιλογών, όπως αυτές διατυπώνονται στους υπό ανάλυση περιηγητικούς άξονες παρακάτω, η ΙΘ’ ΕΠΚΑ συνεργάσθηκε και έκανε χρήση των πολυτίμων εισηγήσεων του Προϊσταμένου της 15ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων κ. Ι. Κανονίδη.
Για τη δρομολόγηση του προγράμματος θα απαιτηθεί η κατ’ αρχάς επιλογή και κατά προτεραιότητα ανάδειξη, από το ΥΠ.ΠΟ.Τ, αρχαιολογικών χώρων και μνημείων που εντασσόμενα στους προτεινόμενους άξονες, θα μπορούσαν να προσελκύσουν σοβαρό αριθμό επισκεπτών και να αποφέρουν οικονομικά οφέλη. Όπως θα παρατηρηθεί κατά την ανάγνωση των προτεινομένων αξόνων, η ενεργοποίησή τους συμπεριλαμβάνει δύο κατηγορίες μνημείων/χώρων, που μπορούν με περιορισμένη οικονομική παρέμβαση να αποτελέσουν πυρήνες οργανωμένης τουριστικής επίσκεψης. Η πρώτη κατηγορία αφορά μνημεία/χώρους, που ενώ δεν έχουν ανασκαφεί, διατηρούνται σε καλή κατάσταση, έχουν μνημειώδη χαρακτήρα και επομένως, αποτελούν εν δυνάμει θέσεις αξιόλογης τουριστικής προσέλευσης. Στην κατηγορία περιλαμβάνονται πόλεις με ορατά ερείπια, όπως λ.χ. η αρχαϊκή Στρύμη, η αρχαϊκή Δίκαια, η βυζαντινή Αναστασιούπολη και η βυζαντινή Μαξιμιανούπολη, που παραμένουν άγνωστες και αξιοποίητες, αφού δεν έχουν ακόμα τύχει της ενδεδειγμένης ανασκαφικής διερεύνησης και ανάδειξης.
Στη δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνονται αρχαία μνημεία ή πόλεις, στα οποία η πολιτεία έχει επενδύσει επί σειρά ετών αξιόλογα κεφάλαια, χωρίς να έχει μέχρι στιγμής προκύψει οικονομικό κέρδος και επομένως ανταποδοτικότητα. Πράγματι, στη Θράκη διακρίνεται ομάδα σημαντικών χώρων, όπως η Ζώνη, η Μαρώνεια, η Μάκρη (και προς Δυσμάς τα ΄Αβδηρα), που ενώ έχουν εν μέρει ή στην ολότητά τους ανασκαφεί ή αναδειχτεί, δεν έχουν ακόμα ενταχτεί σε οργανωμένα τουριστικά προγράμματα και επομένως δεν έχουν αγγίξει την πλήρη δυνατότητα επισκεψιμότητας. Επειδή για την ανάδειξη αυτών των χώρων έχουν διατεθεί σημαντικά κονδύλια, στην παρούσα φάση οικονομική δυσπραγίας, κατά την οποία η χώρα έχει ανάγκη νέων εναλλακτικών προτάσεων, επιβάλλεται να ενταχθούν και εκείνοι σε κατάλληλα διαρθρωμένους τουριστικούς άξονες.
Η επεξεργασία χάρτη αρχαιολογικών και περιηγητικών διαδρομών Θράκης, θα βοηθήσει στην καλύτερη εφαρμογή της στρατηγικής για την ένταξη των μνημείων μας σε τουριστικά προγράμματα, ώστε να υπάρξουν έσοδα και ανταποδοτικότητα, πράγμα που θα συμβάλει στην καλή διατήρηση των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων, αλλά και στην υποβοήθηση της εθνικής οικονομίας. Σημειώνεται ότι η καθιέρωση αξόνων αρχαιολογικών και τουριστικών περιηγήσεων θα επιβάλει εκ των πραγμάτων την εφαρμογή μίας νέας οπτικής στη διάρθρωση των επιδιωκωμένων στόχων της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, αφού η απαραίτητη ένταξη κάποιων αρχαίων θέσεων ή μνημείων στους άξονες θα οδηγήσει στην ιεραρχημένη επιλογή στόχων, με βάση κατάλογο προτεραιοτήτων. Είναι προφανές ότι με την εφαρμογή μίας πιο σύγχρονης και «ρεαλιστικής» αντιμετώπισης του μέλλοντος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, οι αρχαιολογικοί χώροι που θα εντάσσονται σε αναπτυξιακά προγράμματα με πλαίσιο την τουριστική διεύρυνση και την αύξηση εσόδων, αυτοί και θα γίνονται αποδέκτες στην κατά προτεραιότητα φροντίδα (ανασκαφής και ανάδειξης) του ΥΠ.ΠΟ.Τ., στις επιλογές για την υλοποίηση των οικονομικών στόχων.
Η ΙΘ΄ ΕΠΚΑ θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια στην διάσωση και ανάδειξη των μνημείων της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Στα αυτά πλαίσια, θα συμβάλει στην καθιέρωση αρχαιολογικών – τουριστικών αξόνων που θα αναδείξουν την ξεχωριστή ιστορική και πολιτισμική φυσιογνωμία της Θράκης. Εκ παραλλήλου, στα πλαίσια του θεσμοθετημένου ρόλου της, θα συνεχίσει να συμβάλει στη διάσωση και διατήρηση αρχαίων μνημείων και ιστορικών τοπίων, ώστε η πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής να μεταβιβασθεί αλώβητη στις γενεές του μέλλοντος.
Περιγραφικοί Τίτλοι – Διαφήμιση του Τουριστικού Προγράμματος
Η σωστή εκτέλεση και ο προσεκτικός σχεδιασμός θα αποτελέσουν την βασική προϋπόθεση επιτυχίας του εγχειρήματος. Κατ’ αρχάς, για την σωστή προβολή του προγράμματος τουριστικής αναβάθμισης επιβάλλεται η εξεύρεση τίτλων που αναδεικνύοντας το ιδιαίτερο φυσικό κάλλος της Θράκης ή άλλες πολιτιστικές ή παραγωγικές ιδιαιτερότητες, θα προκαλούν το έντονο τουριστικό ενδιαφέρον. Προτείνεται η εξεύρεση τίτλων, όπως ΘΡΑΚΗ: ΓΗ ΤΩΝ ΜΥΘΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΝΕΙΡΟΥ ή ΘΡΑΚΗ Η ΕΥΔΑΙΜΩΝ ή ΘΡΑΚΗ, ΓΗ ΤΟΥ ΟΡΦΕΑ ή ΘΡΑΚΗ: ΓΗ ΤΩΝ ΚΥΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΕΘΥΣΤΙΚΟΥ ΟΙΝΟΥ ή ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΙΣΜΑΡΙΚΟΥ ΟΙΝΟΥ ή «ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η ΘΡΑΚΗ» (Κωνσταντ. Πορφυρ.), για να αναφερθούμε ενδεικτικά στις πιο χαρακτηριστικές προτάσεις.
Αρχαιότητες και το Φυσικό Τοπίο της Θράκης.
Η Θράκη έχει την τύχη να κατέχει τεράστιο αριθμό μνημείων της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, μνημείων που τονίζουν την πολιτιστική συνέχεια του Ελληνισμού και υπογραμμίζουν την τεράστια καλλιτεχνική συμβολή της στον Ελληνικό και Ευρωπαϊκό πολιτισμό. Η διαχρονική και πολυ-πολιτισμική διάσταση του φαινομένου της πλούσιας σε προτερήματα Θράκης, επιτρέπει την προώθηση διαφόρων μορφών τουρισμού (περιηγητικού, οικολογικού, ορειβατικού, συνεδριακού, κλπ.), που θα έχουν ως υπόβαθρο τις αρχαιότητες, στον πλούσιο και θελκτικό χώρο της Θράκης. Η Θράκη αποτέλεσε πάντα δυνατό πόλο έλξης, χάρη στην ασύγκριτη ομορφιά των τοπίων της. Το τοπίο της Θράκης, χαρακτηριζόμενο από κοιλάδες διαρρεόμενες από πλωτούς ποταμούς, λειβάδια και λειμώνες, από υπέροχους ορεινούς όγκους και εντυπωσιακές παραλίες, που εκτείνονται δίπλα σε βιότοπους μοναδικής ομορφιάς, παρουσιάζει συγκριτικά πλεονεκτήματα που θα συμβάλουν στην ενεργοποίηση μίας νέας στρατηγικής για την οικονομική αναβάθμιση, μέσα από την καθιέρωση του τουριστικού παράγοντα.
Αρχαιολογικός Τουρισμός – Διακίνηση, Κατάλυμμα, Διατροφή, Τοπικά Προϊόντα
Στην προσπάθεια καθιέρωσης αρχαιολογικών αξόνων τουρισμού και περιήγησης, είναι αυτονόητο ότι οι προσπάθειες δεν θα περιορισθούν στην αποκλειστική ένταξη ιστορικών και αρχαιολογικών στόχων, αλλά και στην ποιοτική εξασφάλιση των απαραιτήτων συμπληρωματικών υποδομών που θα καταστήσουν την επίσκεψη τουριστών στην Θράκη μια ευχάριστη εμπειρία, επικεντρώνοντας στην διακίνηση, την διατροφή, την διαμονή, την ψυχαγωγία, ακόμα και την ιατρο-φαρμακευτική περίθαλψη. Είναι προφανές ότι πέρα από τον συντονιστικό ρόλο του ΥΠ.ΠΟ.Τ. στην υλοποίηση του προγράμματος, σπουδαίο ρόλο θα κληθούν να διαδραματίσει η Περιφέρεια και βεβαίως οι τοπικοί φορείς, ειδικά επαγγελματα και ομάδες παραγωγών (εστιάτορες, παραγωγοί προϊόντων, κτηνοτρόφοι και ιχθυοκαλλιεργητές), πράκτορες τουριστικών πούλμαν, ξενοδόχοι μονάδων της Θράκης, ξεναγοί και άλλοι. Οι παραπάνω θα κληθούν να αναλάβουν ευέλικτες πρωτοβουλίες, διασφαλίζοντας τρόπους ποιοτικής και άνετης διαμονής, ευέλικτης διακίνησης, καλής ποιοτικής διατροφής και ψυχαγωγίας των αλλοδαπών και Ελλήνων τουριστών, που θα επιλέξουν να περάσουν τις διακοπές τους στα αξιοθέατα της Θράκης. Η δημιουργική συμμετοχή των τοπικών και αναπτυξιακών φορέων θα αποτελέσει το βασικό εφαλτήριο στην μορφοποίηση των υπό εξέταση προγραμμάτων, των οποίων η σπονδυλική στήλη θα αποτελεί η περιήγηση μνημείων, μουσείων και αρχαιολογικών χώρων.
Για την αποτελεσματικότερη συντονιστική διαχείριση των αξόνων, κατά την φάση λειτουργίας του προγράμματος, προτείνεται η καθιέρωση και λειτουργία από την Περιφέρεια, τεσσάρων ειδικών σταθμών («Κέντρα Διαχείρισης Τουρισμού») με γραφεία στην Ξάνθη, την Κομοτηνή, την Αλεξανδρούπολη και το Διδυμότειχο, με στόχο την συντονισμένη διακίνηση των τουριστικών ομάδων μεταξύ των τεσσάρων περιοχών, την επαγρύπνιση σε θέματα που αφορούν την ποιότητα του τουριστικού προϊόντος, την αποτελεσματική εφαρμογή των περιηγητικών αξόνων, τον μελλοντικό εμπλουτισμό των αξόνων με νέες προτάσεις, την έκδοση -σε συνεργασία με το ΥΠ.ΠΟ.Τ.- τουριστικών καταλόγων και φυλλαδίων και τέλος, την επικοινωνία με γνωστά τουριστικά γραφεία Ελλάδας και εξωτερικού, για την συνεχή ροή επισκεπτών προς την Θράκη.
Δύο ακόμα θέματα, που αποτελούν κομβικό σημείο στην σωστή ανάπτυξη της τουριστικής πολιτικής, αναφέρονται στην διακίνηση και στην ποιοτική ενημέρωση των τουριστών. Στο πρώτο σκέλος, που αφορά την διακίνηση τουριστών με ταξί, θα πρέπει να προσεχτεί το θέμα της πιστής τήρησης των προϋποθέσεων μίσθωσης, της καθαριότητας και τέλος, της δυνατότητας ενημέρωσης και διευκόλυνσης των τουριστών από τους διαχειριστές των μισθωμένων οχημάτων. Υπογραμμίζεται ωστόσο, ότι η εξασφάλιση των απαραιτήτων ανέσεων αναφορικά με την οδική διακίνηση και τα καταλύμματα των τουριστών είναι ιδιαιτέρως σημαντικά θέματα που θα κληθούν να επιλύσουν οι τοπικοί φορείς, επιλέγοντας τις καλύτερες προτάσεις ή ακόμα στρεφόμενοι και σε βελτιώσεις που θα συμβάλουν στην άνετη διαμονή των επισκεπτών κατά την περιήγησή τους στη Θράκη. Στην δεύτερη περίπτωση που αφορά την ενημέρωση των ξεναγών της περιοχής, η ΙΘ΄ΕΠΚΑ σχεδιάζει την υποβοήθηση του έργου τους με την παροχή πληροφοριών και την διοργάνωση συναντήσεων, με στόχο την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των αξόνων, την πληρέστερη ανάλυση των μνημείων και τον εμπλουτισμό της ξενάγησης, με αναφορά στις πιο πρόσφατες ανακαλύψεις στη Θράκη.
Η γονιμότητα των εδαφών και η φυσική καλλονή των τοπίων, την καθιστούν μοναδική, παγκοσμίως. Ο συμβολικός τίτλος ΘΡΑΚΗ Η ΕΥΔΑΙΜΩΝ έχει επιλεγεί με βάση τους φυσικούς πόρους, τις αξεπέραστες πλουτοπαραγωγικές δυνατότητες και το απαράμιλο φυσικό κάλλος του χώρου. Η Θράκη παράγει μεγάλη ποικιλία γεωργικών προϊόντων (κρασί, λάδι, μέλι, βότανα, ακόμα και άλλα προϊόντα και εκλεκτές καλλιέργειες όπως μανιτάρια, σπαράγγια, κα.). Τα τοπικά κτηνοτροφικά προϊόντα θα αποτελέσουν ένα ακόμα μεγάλο πλεονέκτημα, ενώ η τοπική κτηνοτροφία (βοοειδή, βούβαλοι, αιγοπρόβατα) θα μπορούσε να αναθερμανθεί με την αυξημένη διάθεση προϊόντων κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων. Σε σχέση με την αλιεία και την πλούσια ιχθυοκαλλιέργεια (ποικιλίες ψαριών και θαλασσινά οστρακόδερμα από τις λιμνοθάλασσες), η ενεργοποίηση του τουρισμού θα αυξήσει την διάθεση θαλασσινών προιόντων, συμβάλλοντας στην περιατέρω ενίσχυση της τοπικής οικονομίας.
Στα συνοδευτικά κείμενα των αρχαιολόγων (βλ. κατω) και στους παρακάτω προτεινόμενους τέσσερις αρχαιολογικούς – τουριστικούς άξονες, περιλαμβάνονται για κάθε διαδρομή συμπληρωματικές δράσεις στον χώρο της ψυχαγωγίας, της εστίασης, του καταλύμματος. Επίσης, επιδιώκεται η αναφορά σε χαρακτηριστικά προϊόντα της περιοχής (όπως λ.χ., το κρασί ή τα γλυκίσματα, κ.α.). Οι συμπληρωματικές αυτές αναφορές γίνονται σχηματικά και είναι προφανές ότι στην αναζήτηση του ιδανικού μέτρου, η επιλογή των στόχων και η προσθήκη άλλων, ίσως πιο καταλλήλων δράσεων, θα εξαρτηθεί από τους καθ΄ύλην φορείς.
Γεωγραφική Θέση Θράκης – ΄Αξονες πρόσβασης – Οικονομικές Δυναμικές
Η ΙΘ΄ ΕΠΚΑ περιοριζόμενη στον αντικείμενό της εισηγείται τους αρχαιολογικούς και περιηγητικούς άξονες, που μπορούν να δρομολογηθούν και άμεσα και με περιορισμένο κόστος για την χώρα. Όπως είναι φυσικό, αναρίθμητοι θα μπορούσαν να είναι οι προτεινόμενοι περιηγητικοί άξονες αναφορικά με τη Θράκη. Ωστόσο, η προώθηση τεσσάρων διαδρομών, που σχετίζονται με την αρχαιολογική και ιστορική σημασία των μνημείων της περιοχής, κρίνεται η πιο ασφαλής, σε πρώτη φάση. Η ομάδα των διαδρομών απευθύνεται σε τουρίστες μέσης και ανώτερης μορφωτικής και οικονομικής βαθμίδας. Απευθύνεται σε περιηγητές με ενδιαφέροντα στα μνημεία, στην ιστορία και στον ψυχαγωγικό τουρισμό.
Σημειώνεται, ωστόσο, ότι η επιτυχία της προσπάθειας -εάν αυτή εκτελεσθεί με επιδέξιο συντονισμό- θα είναι εκ των πραγμάτων δεδομένη, εάν ληφθεί υπόψη η φυσική ομορφιά και η γεωγραφική θέση της Θράκης. Η Θράκη εκτείνεται στον άξονα Θεσσαλονίκης – Κωσταντινούπολης, γειτνιάζει με την Κωνσταντινούπολη (μία αγορά 20 εκατ. κατοίκων) και βρίσκεται επίσης στο σταυροδρόμι οδικών αξόνων προς την Βουλγαρία. Η γεωγραφική της θέση αποτελεί ασύγκριτο πλεονέκτημα μελλοντικής τουριστικής ανάπτυξης, αφού θα μπορεί να αντλεί τουρίστες από τις γειτονικές χώρες, την Τουρκία και την Βουλγαρία. Η πρόσφατη ολοκλήρωση της Εγνατίας Οδού, συμβάλλει με θετικό τρόπο στην διακίνηση επισκεπτών από την Ιταλία και την δυτική Ευρώπη, που κατευθύνονται προς την Θράκη ή που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τις ανέσεις της Θράκης, κατά την οδική μετάβασή τους προς την Τουρκία (Κωνσταντινούπολη). Μας θλίβει το γεγονός ότι η περιοχή στερείται ειδικής σιδηροδρομικής διασύνδεσης με την Κωνσταντινούπολη, που θα συνέβαλε τα μέγιστα στην διακίνηση τουριστικών ομάδων από την Τουρκία -δια της Θράκης- στην Eυρώπη. Πράγματι, εάν οι συνθήκες το επέτρεπαν, η δρομολόγηση ειδικής αμαξοστοιχίας πολυτελείας, με διαδρομή που θα συμπεριλάμβανε το Διδυμότειχο, την Αλεξανδρούπολη και την Κομοτηνή και που θα έφερε ένα «ειδικό» τουριστικό όνομα, θα μπορούσε να αποτελέσει ισχυρότατο πόλο έλξης για τουρίστες μέσης και ανώτερης οικονομικής τάξης.
Υπάρχει, τέλος, η δυνατότητα σύνδεσης του προγράμματος με την Χαλκιδική (που δέχεται κατά τα τελευταία έτη μεγάλο τουριστικό ρεύμα από την Ρωσία), με την καθιέρωση της θαλάσσιας κρουαζιέρας που θα ακολουθεί την διαδρομή από την Χαλκιδική προς την Θάσο και από εκεί προς Καβάλα και την Εγνατία Οδό (΄Αξονας ΙΙ) ή πάλι προς το θαλάσσιο μέτωπο των Ιωνικών Πόλεων (΄Αξονας Ι). Σύμφωνα με άλλη εναλλακτική πρόταση (Πίν. V), θα μπορούσε να καθιερωθεί κυκλική διακίνηση επισκεπτών με την δρομολόγηση κρουαζιεροπλοίων, τα οποία ξεκινώντας από την Καβάλα θα πλέουν στην Θάσο και μετά, ακολουθώντας τον άξονα των Ιωνικών Πόλεων (΄Αξονας Ι) θα φθάνουν στην Αλεξανδρούπολη. Από την Αλεξανδρούπολη η κρουαζιέρα θα συνεχίζεται στην Σαμοθράκη, όπου θα ολοκληρώνεται η περιήγηση, μετά από επίσκεψη στο Ιερό των Μεγάλων Θεών. Στην επιστροφή προς Καβάλα, προτείνεται να τηρηθεί η ίδια πορεία, με αντίστροφη κατεύθυνση.
΄Ενας ακόμα σημαντικό άξονας που θα πρέπει να μελετηθεί, για το ενδεχόμενο της εφαρμογής του, και που πιστεύεται ότι θα αποφέρει σημαντικά οικονομικά πλεονεκτήματα, είναι και πάλι η θαλάσσια κρουαζιέρα με κίνηση από και προς το νότιο Αιγαίο. Η τουριστική τροχιά θα μπορούσε συμπεριλάβει μεγάλους τουριστικούς στόχους, όπως φερ’ ειπείν την Κρήτη και την Πάρο. Ειδικότερα, σχετικά με την Πάρο, στην αρχαιότητα εγκατέστησε αποίκους στα Θρακικά παράλια από την εποχή του φημισμένου πνευματικού της τέκνου Αρχιλόχου (7ος αι. π.Χ.). Τον 8ο – 4ο αι. π.Χ. η Πάρος έπαιξε ενεργό ρόλο στη Θράκη, η δε παρουσία της οδήγησε στην δημιουργία σημαντικών εμπορικών θέσεων στα παράλιά της. Με βάση την ιστορική αυτή πραγματικότητα, πιστεύουμε ότι θα ήταν δυνατή η προσέγγιση, δια των Δήμων των δύο περιοχών (Θράκης – Πάρου) για την εκπόνηση τουριστικού προγράμματος, συνδυαστικού, που θα απέφερε σημαντικά πλεονεκτήματα και προς τις δύο πλευρές. Υπενθυμίζεται ότι η Πάρος έχει υψηλό τουρισμό, η δε ευνοϊκή της γεωγραφική θέση την έχει καταστήσει σταθμό διακίνησης επισκεπτών κατά τις περιηγήσεις τους στο Αιγαίο.
Αρχαιολογικοί – Περιηγητικοί ΄Αξονες Θράκης.
Η εφαρμογή και καθιέρωση αξόνων τουριστικών περιηγήσεων θα έχει πιλοτική σημασία και από αυτήν θα εξελιχθούν μελλοντικά, ίσως και νέες, πιο σύνθετες διαδρομές. Προτείνεται η καθιέρωση των εξής αξόνων:
1) ΙΩΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΩΝ ΘΡΑΚΙΚΩΝ ΠΑΡΑΛΙΩΝ
2) ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ «ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ» – ΕΓΝΑΤΙΑΣ ΟΔΟΥ
3) Η ΘΡΑΚΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΣΤΟΝ ΠΕΡΣΙΚΟ ΔΟΡΙΣΚΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ
4) ΕΡΕΙΠΙΑ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ – ΜΝΗΜΕΣ ΡΩΜΑΙΩΝ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ
Στην αναλυτική επισκόπηση των τεσσάρων αξόνων, που ακολουθεί παρακάτω, θα γίνει αναφορά στις κύριες πόλεις και στα πιο σημαντικά μνημεία που αποτελούν κομβικές θέσεις στην διατύπωση του προγράμματος. Επίσης, γίνεται χρήση των δυνατοτήτων που προσφέρουν μνημεία ή θέσεις που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν με το ελάχιστο δυνατό κόστος. Ο εμπλουτισμός του κάθε κυρίου άξονα με την προσθήκη και άλλων καθέτων αξόνων ή συμπληρωματικών διαδρομών ψυχαγωγίας, μπορεί να γίνει με την άντληση στοιχείων που παρατίθενται δοκιμαστικά στις εκθέσεις των αρχαιολόγων της ανά χείρας πρότασης ή που είναι εύκολο να περισυλλεγούν από τους ειδικούς φορείς του ΥΠ.ΠΟ.Τ. και της Περιφέρειας.
Αρχαιολογικός και Περιηγητικός ΄Αξονας Ι.
ΙΩΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΩΝ ΘΡΑΚΙΚΩΝ ΠΑΡΑΛΙΩΝ
Η πρώτη αρχαιολογική και περιηγητική διαδρομή, ο ΄Αξονας Ι, που ταυτίζεται με μία ιδιαιτέρως αξιοσημείωτη παραλιακή πορεία, φέρει τον τίτλο «OI ΙΩΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΩΝ ΘΡΑΚΙΚΩΝ ΠΑΡΑΛΙΩΝ». Αποσκοπεί στην προβολή σειράς πόλεων που ιδρύθηκαν στο θαλάσσιο μέτωπο της Θράκης και αντιπροσωπεύουν θέσεις μεγάλου φυσικού κάλλους, με εξέχουσα την περίπτωση των πόλεων της Ζώνης της Μαρώνειας, της Δίκαιας και της Στρύμης. Το δυτικό πέρας του άξονα καταλήγει στα ΄Αβδηρα. Μάλιστα, οι πόλεις της Δίκαιας και της Στρύμης περιβάλλονται από λιμνοθάλασσες και βιότοπους. Ο άξονας αποσκοπεί να προβάλει την αποικιστική δραστηριότητα των πρώτων Ελλήνων, που καταγόμενοι από περιοχές της Ιωνίας (δυτικά παράλια Μ. Ασίας) και του κεντρικού Αιγαίου, εγκαταστάθηκαν στα Θρακικά παράλια, βάζοντας τα θεμέλια στην δημιουργία αποικιών, που στον 6ο και 5ο αι. π.Χ. εξελίχτηκαν σε σπουδαίες πόλεις. Επιλέγοντας αυτόν τον άξονα, θα μπορεί ο περιηγητής να επισκεφθεί από Ανατολάς προς Δυσμάς, τις πόλεις Ζώνη, Μαρώνεια, Στρύμη, Δίκαια και ΄Αβδηρα, όλες αποικίες με σπουδαίο μνημειακό και περιβαλλοντικό πλούτο. Ήδη έχει ολοκληρωθεί σε μεγάλο βαθμό η ανάδειξη των αρχαιολογικων χώρων των Αβδήρων, της Μαρώνειας και της Ζώνης, οι οποίοι και μπορούν να ενταχθούν αμέσως στην τουριστική περιήγηση, με περιορισμένες επεμβάσεις και κονδύλια. Και στις τρεις πόλεις συνεχίζονται εργασίες ανάδειξης μέσω του ΕΣΠΑ.
Εξάλλου, παρότι δύο από τις πόλεις, η Στρύμη και η Δίκαια, δεν έχουν ανασκαφεί στο σύνολό τους, αυτές θα πρέπει να ενταχθούν στις προς επίσκεψη θέσεις, επειδή υπάρχουν ορατά ερείπια και άλλα μορφολογικά χαρακτηριστικά. Στη Στρύμη, που έχει ανασκαφεί σε μικρό μέρος, η έρευνα έχει αποφέρει τμήματα της οχύρωσης, ερείπια οικιών και αξιόλογο αρχαίο υδραγωγείο. Η Δίκαια, η οποία αποτελεί εξαιρετική περίπτωση μικρής Ιωνικής πόλης, σώζει και αυτή μέρος της αρχαίας οχύρωσης. Προτείνεται η άμεση ένταξη της Στρύμης και της Δίκαιας στο ΕΣΠΑ, για την ανάδειξη και την τουριστική αξιοποίηση των ερειπίων. Σημειώνεται ότι η ένταξη και των δύο είναι απαραίτητη, ενώ η προσωρινή έστω εξαίρεσή τους θα οδηγούσε στην αποδυνάμωση του περιηγητικού άξονα για τις Ιωνικές πόλεις. Μάλιστα, προτείνεται να διαφημιστεί με κατάλληλο χειρισμό η ίδια η διαδικασία ανασκαφής και ανάδειξης των πόλεων, ώστε να καταστούν επισκέψιμες, με σκοπό την διεύρυνση της τουριστικής κίνησης στην περιοχή.
Η περίπτωση της Μαρώνειας είναι επίσης σημαντική. Στον χώρο συνεχίζονται από 30ετίας συστηματικές εργασίες ανάδειξης. Η ένταξή της στις τουριστικές διαδρομές είναι αμέσως εφικτή και δεν απαιτούνται σημαντικά κεφάλαια. Επιβάλλεται να μελετηθεί η δημιουργία περιηγητικού διαδρόμου που θα συμπεριλάβει ολόκληρη την Μαρώνεια. Η αρχαία πόλη σώζει την οχύρωση του 4ου αι. π.Χ. Στο εσωτερικό της υπάρχουν νησίδες στις οποίες διατηρούνται ερείπια ναού του Διονύσου, η Ρωμαϊκή Αγορά και σε κεντρική θέση το θέατρο του 4ου αι. π.Χ. Περαιτέρω εργασίες θα πρέπει να επικεντρωθούν στον δρόμο πρόσβασης και στη δημιουργία διαδρόμων που θα ενώνουν τις νησίδες μεταξύ τους σε σχέση προς την οχύρωση, ώστε ο επισκέπτης να αποκτά συνολική εικόνα της πόλης. Για την Μάκρη, την Ζώνη, την Μαρώνεια και τα ΄Αβδηρα έχουν ήδη εκτυπωθεί από την Αρχαιολογική Υπηρεσία ενημερωτικά έντυπα, που κατά την ενεργοποίηση του τουριστικού προγράμματος θα είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν και να συμπληρωθούν με νέες πληροφορίες, ενώ ετοιμάζονται παράλληλη νέα μέσω του ΤΑΠ για τη Στρύμη και τη Δίκαια.
Αρχαιολογικός και Περιηγητικός ΄Αξονας ΙΙ.
ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ «ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ» – ΕΓΝΑΤΙΑΣ ΟΔΟΥ
Ο αρχαιολογικός και περιηγητικός ΄Αξονας ΙΙ, ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ «ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ» – ΕΓΝΑΤΙΑΣ ΟΔΟΥ, ακολουθεί την πορεία της Ρωμαϊκής Εγνατίας η οποία κατασκευάστηκε στα ίχνη της αρχαιότερης «Βασιλικής Οδού». Ο άξονας διατρέχει το εσωτερικό της Θράκης με κατεύθυνση Α-Δ, κατά την φορά της αρχαίας Εγνατίας. Αποσκοπεί να αναδείξει την αρχαία οδό, το εσωτερικό της Θράκης, όσο και τις τρεις αυτοκρατορικές πόλεις Αναστασιούπολη, Μαξιμιανούπολη και Τραϊανούπολη. Στο ίδιο πρόγραμμα περιλαμβάνονται και γειτονικά αξιοθέατα, μνημεία γενικότερου ενδιαφέροντος και γνωστές κομβικές θέσεις του εσωτερικού της Θράκης.
Πρόσφατες εργασίες της ΙΘ΄ ΕΠΚΑ έφεραν στο φως αξιόλογα τμήματα της Εγνατίας οδού στο ανατολικό κυρίως τμήμα της Θράκης, που έχουν ήδη αναδειχτεί με παρεμβάσεις ήπιας μορφής (οι θέσεις έχουν περιφραχτεί, έχουν κατασκευαστεί ενημερωτικές πινακίδες και υπάρχουν χώροι στάθμευσης αυτοκινήτων) και μπορούν να δεχτούν επισκέπτες. Για την ενημέρωση του κοινού έχει εκτυπωθεί δίγλωσσο ενημερωτικό έντυπο από την ΙΘ΄ ΕΠΚΑ (βλ. συνημμ.), που κατά την δρομολόγηση των αξόνων θα αξιοποιηθεί και θα εμπλουτισθεί με χρήσιμες πληροφορίες για τις πόλεις και τα μνημεία της περιοχής. Ο άξονας θα ξεκινά από την Ξάνθη και θα ακολουθεί προς Ανατολάς την διαδρομή της αρχαίας Εγνατίας. Περνώντας μέσα από την Κομητηνή θα οδηγεί τελικά στην σύγχρονη Αλεξανδρούπολη.
Η επιλογή αυτής της διαδρομής θα δώσει την ευκαιρία στον επισκέπτη να θαυμάσει το μοναδικό τοπίο της Θρακικής ενδοχώρας, να επισκεφθεί ορεινές θέσεις με απόμακρα ονειρικά τοπία, χώρους περιβαλλοντικού κάλλους (λ.χ. τον ποταμό Νέστο, στα δυτικά των Αβδήρων, την μεσαιωνική γέφυρα του ποταμού Κομψάτου Ροδόπης, την λίμνη Βιστωνίδα και τις προς Ανατολάς λιμνοθάλασσες – βιότοπους), σημαντικές σύγχρονες πόλεις με πλήθος τουριστικών αξιοθεάτων (όπως η Ξάνθη και η Κομοτηνή). Στην Κομοτηνή οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να επισκεφθούν το σημαντικό Αρχαιολογικό Μουσείο, με ευρήματα από ολόκληρη την Περιφέρεια Θράκης. Επίσης, βορείως της Κομοτηνής, η περιήγηση θα μπορεί να συμπεριλάβει τον Τάφο των Συμβόλων (τέλος 4ου – αρχές 3ου αι. π.Χ.), παραλλαγή του τύπου των μακεδονικών υπογείων χτιστών τάφων, που διασώζει στο εσωτερικό του μέρος της ζωγραφικής του διακόσμησης και δύο ταφικές κλίνες.
΄Όμως, επιλέγοντας αυτόν τον άξονα, οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να περιηγηθούν τα μοναδικά ερείπια τριών αυτοκρατορικών πόλεων, Αναστασιούπολη, Μαξιμιανούπολη και Τραϊανούπολη, που ενώ δεν έχουν ανασκαφεί, τα σωζόμενα ερείπια είναι ιδιαιτέρως εντυπωσιακά. Στην Αναστασιούπολη θα γίνεται περιήγηση στα ερείπια της πόλης, που ήταν σταθμός της Εγνατίας οδού και λιμάνι στο μυχό της Βιστωνίδας λίμνης. Οι πηγές, αναφερόμενες στην ανίδρυση της πόλης από τον Αναστάσιο, λέγουν «βασιλέα Ρωμαίων οικιστήν και εξ εκείνου προσαγορευομένην, ανέστησεν» (Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος, 1341 μ.Χ.). Σώζεται ο τετράγωνος οχυρωματικός περίβολος της πόλης, με στρογγυλούς πύργους και την κεντρική τοξωτή πύλη που οδηγούσε στο λιμάνι.
Η γειτονική πόλη Μαξιμιανούπολη ήταν επίσης σταθμός της Εγνατίας και βρισκόταν σε σταυροδρόμι οδών προς το εσωτερικό της Βαλκανικής. Στην πόλη φιλοξενήθηκαν βυζαντινοί αυτοκράτορες κατά την διακίνησή τους στη Θράκη. Από την πόλη έχει αποκαλυφθεί τμήμα της οχύρωση και ο ΝΑ γωνιακός της πύργος. Η τρίτη αυτοκρατορική πόλη είναι η Τραϊανούπολη, πόλη με ίχνη των ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων, που βρίσκεται στον οδικό άξονα Αλεξανδρούπολης – Ορεστιάδας. Υπήρξε ως τα μέσα του 14ου αι. μ.Χ. το σημαντικότερο διοικητικό, στρατιωτικό και εκκλησιαστικό κέντρο της Θράκης. Εγκαταλείφθηκε το 1347 μ.Χ. Στην Τραϊανούπολη ανακηρύχτηκε αυτοκράτορας ο Νικηφόρος Βρυέννιος (1076 μ.Χ.). Από την πόλη διακρίνεται το περίγραμμα του οχυρωματικού περιβόλου και τα ερείπια μητροπολιτικού ναού.
Και οι τρεις πόλεις αποτελούν κομβικά σημεία στην καθιέρωση του ΄Αξονα ΙΙΙ. Αποτελούν, κάθε μία από αυτές, τεράστιο αρχαιολογικό και πολιτιστικό κεφάλαιο, λόγω του εντυπωσιακού μεγέθους και του μνημειώδους χαρακτήρα των σωζομένων ερειπίων. Τα μεγαλειώδη ερείπια και των τριών πόλεων είναι ορατά και για τον λόγο αυτό, μπορούν εύκολα να καταστούν επισκέψιμα. Η αξιοποίηση αυτών των θέσεων θα απαιτήσει περιοριορισμένης κλίμακας ανασκαφικές έρευνες (σε επίλεκτες θέσεις) για τον εμπλουτισμό της πολεοδομικής εικόνας και την ανάδειξη των μνημείων. Πέρα από τις ενδεχόμενες ανασκαφικές παρεμβάσεις, θα απαιτηθούν κονδύλια για την κατασκευή περιμετρικών αξόνων περιήγησης, την ανάρτηση εποπτικού υλικού και την μερική απομάκρυνση της πλούσιας βλάστησης (βλ. λ.χ. Αναστασιούπολη), που παρακωλύει την προσέγγιση στα ερείπια.
Αρχαιολογικός και Περιηγητικός ΄Αξονας ΙΙΙ
Η ΘΡΑΚΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΣΤΟΝ ΠΕΡΣΙΚΟ ΔΟΡΙΣΚΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ
Ο τρίτος περιηγητικός άξονας είναι εγκάρσιος άξονας που αποσκοπεί στην τουριστική προβολή της δυτικής Θράκης και της προς Ανατολάς γεωγραφικής ενότητας του Βορείου και Νοτίου ΄Εβρου. Ο τίτλος Η ΘΡΑΚΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΣΤΟΝ ΠΕΡΣΙΚΟ ΔΟΡΙΣΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ προτείνεται για την ανάδειξη σειράς μνημείων και θέσεων που, ενώ αποτελούν μέρος της πολιτιστικής μας ταυτότητας, περιλαμβάνουν μνημεία πολιτισμών που άνθησαν μετά από την εγκατάσταση ανατολικών εισβολέων, που κατά καιρούς εδοκίμασαν το σθένος του Ελληνισμού της Θράκης. Ο ΄Αξονας ΙΙΙ επιχειρεί να αναδείξει την πολύ-πολιτισμικότητα της Θράκης με αναφορά στην Περσική επεκτατική πολιτική επί Δαρείου (στα τέλη του 6ου αι. π.Χ.), στο κλέος του Βυζαντίου και στα σημαντικά Ισλαμικά μνημεία της περιόδου πριν την πτώση της Κωσνταντινουπόλεως (1453 μ.Χ.).
Ο άξονας έχει σημείο εκκίνησης την Αλεξανδρούπολη, που καταλαμβάνει σημαντική γεωγραφική θέση ως κόμβος προώθησης επισκεπτών, λόγω του αεροδρομίου της και της θαλάσσιας διασύνδεσης με την Σαμοθράκη. Η περιήγηση θα στρέφεται στην γειτονική, αυτοκρατορική Τραϊανούπολη (βλ. ανωτ.), που διασώζει ίχνη του Ιουστινιανείου περιβόλου και ακολούθως στον Δορίσκο, που αποτελεί μέρος ευρύτερου τοπίου στο Δέλτα του ΄Εβρου. Η θέση είναι βραχώδες έξαρμα που στην αρχαιότητα περικλειόταν από τείχη. Ο Δορίσκος ήταν σπουδαία οχυρή θέση των Περσών κατά την εποχή του Δαρείου (περί το 512 π.Χ.). Επίσης, ο Ξέρξης εστάθμευσε με τον στρατό του εκεί, πριν την εισβολή του στην νότια Ελλάδα (480 π.Χ.). Τα ερείπια του Δορίσκου ανασκάπτονται από την ΙΘ΄ ΕΠΚΑ και ελπίζεται ότι με την εντατικοποίηση των ερευνών θα προκύψουν σημαντικά ερείπια από το Περσικό οχυρό. Η αποκάλυψη του Δορίσκου θα προσφέρει ένα ακόμα σημαντικό πλεονέκτημα στην τουριστική αξιοποίηση της δυτικής Θράκης. Η ίδια περιήγηση θα μπορούσε να συνδεθεί με το σπουδαίο μνημείο της Παναγίας Κοσμοσώτειρας, που υψώνεται στο κέντρο της κωμόπολης των Φερών. Γύρω της σώζονται τα ερείπια της ομώνυμης Μονής, που ίδρυσε ο σεβαστοκράτορας Ισαάκιος Κομηνός το 1151/2. Στο εσωτερικό της Κοσμοσώτειρας διασώζονται θαυμαστές τοιχογραφίες στις οποίες απεικονίζονται οι Κομνηνοί (11ος – 12ος αι. μ.Χ.).
Ακολούθως, ο άξονας στρέφεται προς το Διδυμότειχο, όπου οι επισκέπτες θα μπορούν να επισκεφθούν την ανασκαφή της Πλωτινόπολης και το μεγάλο κτήριο με τα θαυμάσια ψηφιδωτά του 2ου αι. μ.Χ. (Λήδα και Κύκνος), καθώς και την μεγάλη λίθινη υδραυλική κατασκευή του συναφούς ρωμαϊκού συγκοτήματος. Η επίσκεψη θα περιλαμβάνει περιήγηση στα αξιοθέατα του Κάστρου, στις πύλες, τους πύργους και τις πυλίδες της οχύρωσης. Στο Διδυμότειχο γεννήθηκαν βυζαντινοί αυτοκράτορες και στέφθηκε αυτοκράτορας ο Ιωάννης ΣΤ΄ Καντακουζηνός (1341 μ.Χ.). Επίσης θα δοθεί σημασία και στην περιήγηση στις παλαιές εκκλησίες Διδυμοτείχου και κυρίως στο Μεγάλο Τέμενος, λεγόμενο του Σουλτάνου Βαγιαζίτ Α΄ (όμως ιδρυμένο από τον Μωάμεθ τον Α΄ 1413-1421).
Η γύρω περιοχή χαρακτηρίζεται για την παρουσία μνημειωδών τύμβων που καλύπτουν τάφους, οι οποίοι χρονολογούνται από τον 4ο αι. μ.Χ. μέχρι και την ρωμαϊκή περίοδο. Προτείνεται η επίσκεψη του γειτονικού Τάφου του Ελαφοχωρίου, που βρίσκεται γύρω στα 20 χλμ. στα δυτικά του Διδυμοτείχου. Ο Τάφος χρονολογείται στην μετάβαση από τον 4ο στον 3ο αι. π.Χ. και περιλαμβάνει εντυπωσιακό ταφικό θάλαμο. Τέλος, ο ίδιος άξονας οδηγεί προς Βορρά, στον τύμβο της Μικρής Δοξιπάρας – Ζώνης, όπου πρόσφατες έρευνες έφεραν στο φως ταφές, συνοδευόμενες από άλογα, άμαξες, του 2ου αι. μ.Χ. Ο παραπάνω τύμβος αποτελεί το πρώτο μνημείο κατά την είσοδο από τα Βουλγαρικά σύνορα. Το πρόγραμμα της Μικρής Δοξιπάρας – Ζώνης βρίσκεται σε εξέλιξη και ελπίζεται ότι με προσεχή χρηματοδότηση θα καταστεί δυνατή η επικάλυψη του τύμβου με μουσειακή θόλο, όπου θα είναι δυνατή η κατά χώραν έκθεση των ευρημάτων.
Αρχαιολογικός και Περιηγητικός ΄Αξονας ΙV.
ΕΡΕΙΠΙΑ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ – ΜΝΗΜΕΣ ΡΩΜΑΙΩΝ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ
Η επιλογή του άξονα προκρίθηκε λόγω της μοναδικής δυνατότητας που προσφέρει η Θράκη στην ανάδειξη μεγάλου αριθμού πόλεων που σχετίστηκαν με τον βίο γνωστών προσωπικοτήτων του αρχαίου ελληνικού και ρωμαϊκού κόσμου. Ουσιαστικά, ο ΄Αξονας ΙV αποτελεί συνδυασμό του ΄Αξονα ΙΙ και του ΄Αξονα ΙΙΙ και αποσκοπεί να παρουσιάσει στον επισκέπτη, σειρά αυτοκρατορικών πόλεων που σώζονται κατά μήκος της διαδρομής του. Οι πόλεις αποτελούν μνήμες ρωμαίων και βυζαντινών αυτοκρατόρων που τις ανίδρυσαν. Ο ίδιος άξονας θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός, γιατί αναδεικνύει τα ιδιαίτερα ελκυστικά φυσικά τοπία που υπάρχουν στην ορεινή περιοχή και στο εσωτερικό της Θράκης, ενώ αποπειράται ταυτόχρονα να αναδείξει συμπληρωματικές πτυχές της βυζαντινής πολιτιστικής κληρονομιάς κατά την αναζήτηση της τέχνης της Κωνσταντινούπολης στην δυτική όχθη του ΄Εβρου. Στην περιήγηση του Αξονα IV πρστίθεται αριθμός βυζαντινών μνημείων που δεν συγκαταλέγονται στους ΄Αξονες ΙΙ και ΙΙΙ
Ό άξονας ξεκινά από την Ξάνθη. Η διαδρομή του διέρχεται από την Κομοτηνή και την Αλεξανδρούπολη, ενώ καταλήγει στο Διδυμότειχο. Στο ανατολικό άκρο του άξονα και στα πλαίσια της διαδρομής θα γίνεται επίσκεψη στο Παπίκιον όρος, κέντρο μοναχισμού του Βυζαντίου (γνωστό τον 11ο – 14 ο. μ.Χ.). Στο Παπίκιον εμόνασαν γνωστά ιστορικά πρόσωπα και μέλη αυτοκρατορικών οικογενειών του Βυζαντίου, όπως ο Αλέξιος, γιός του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού (1191 μ.Χ.). Μετά το Παπίκιον προτείνεται επίσκεψη στις γνωστές αυτοκρατορικές πόλεις Αναστασιούπολη (βλ. ανωτ.) και Μαξιμιανούπολη (βλ. ανωτ.). Στο ανατολικό άκρο του οριζόντιου άξονα, στο δέλτα του ΄Εβρου, ο περιηγητής θα μπορεί να θαυμάσει την Τραϊανούπολη, πόλη που ιδρύθηκε από τον ρωμαίο αυτοκράτορα Τραϊανό (βλ. ανωτ.) και στον ίδιο αρχαιολογικό χώρο την «Χάνα» (1375-1385), ξενώνα των ταξιδιωτών που επισκέπτονταν τα εκεί ιαματικά, θερμά λουτρά. Στην ίδια διαδρομή, θα μπορεί να επισκεφτεί στις Φέρες την Κοσμοσώτειρα (βλ. ανωτ.) και από εκεί, θα οδηγείται στο Διδυμότειχο (βλ. ανωτ.), μία ακόμα σπουδαία θέση με μνήμες βυζαντινών αυτοκρατόρων.
Ο περιηγητικό ΄Αξονας IV θα ολοκληρώνεται με την επίσκεψη στο Πύθιο. Σε μικρή απόσταση προς τα ΒΑ., στο χωρίο Πύθιο και μπροστά στην κοιλάδα του ποταμού ΄Εβρου, ο επισκέπτης θα θαυμάσει το Πύθιο («Κάστρο Εμπυθίου»), που ανεγέρθηκε τον 14ο αιώνα. ΄Ηταν απόρθητο βυζαντινό οχυρό, λαμπρό δείγμα βυζαντινής στρατιωτικής αρχιτεκτονικής και καταφύγιο (προσωπικό «ταμείον») του αυτοκράτορα του Βυζαντίου Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνού. Σε κάτοψη το οχυρό έχει τριγωνικό σχήμα. Στην κύρια όψη, σώζονται οι δύο κύριοι πύργοι και ανάμεσά τους η μεγάλη τοξωτή πύλη. Από το Πύθιο, οι επισκέπτες θα απολαμβάνουν την εντυπωσιακή θέα προς την γύρω περιοχή, προς την πλευρά του ποταμού ΄Εβρου και προς την πεδιάδα που ανοίγεται στα πρόθυρα της Κωνσταντινούπολης.
12.05.2011
Δημήτρης Σκιλάρντι
Προϊστάμενος
ΙΘ΄ΕΠΚΑ
ΜΕΡΟΣ Β΄
1. ΑΒΔΗΡΑ
Η διαδρομή αυτή εντάσσεται στον οριζόντιο άξονα των ελληνικών πόλεων της Θράκης και έχει επίκεντρο το Μουσείο και τον Αρχαιολογικό Χώρο των Αβδήρων, που τα τελευταία χρόνια αποτελούν σημαντικό προορισμό για τους επισκέπτες της περιοχής.
1. Το Αρχαιολογικό Μουσείο των Αβδήρων λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 2000. Πρόκειται για ένα καινούργιο κτήριο, του οποίου η μορφή παραπέμπει στην τοπική αρχιτεκτονική και βρίσκεται μέσα στο σύγχρονο οικισμό των Αβδήρων, 20 χλμ νότια της Ξάνθης. Η έκθεση φιλοξενεί ευρήματα που προέρχονται από την περιοχή των Αβδήρων και καλύπτουν μεγάλη χρονική περίοδο από τον 7ο αι. π.Χ. ως το 13ο αι. μ.Χ. Αναπτύσσεται στο ισόγειο και στον όροφο περιλαμβάνοντας τρεις θεματικές ενότητες, το Δημόσιο Βίο, τον Ιδιωτικό Βίο και τα Ταφικά Έθιμα. Πλούσιο εποπτικό υλικό και φυλλάδια συνδράμουν στην πληρέστερη ενημέρωση του επισκέπτη.
Η επίσκεψη στο Μουσείο θα μπορούσε να συνδυαστεί με περιήγηση στο σύγχρονο οικισμό, όπου υπάρχουν ορισμένα δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής (οικία Παμουκτσόγλου, οικία «Αμερικάνου», κρήνη στην πλατεία), καθώς και με επίσκεψη στο Λαογραφικό Μουσείο (αναπαλαιωμένο κτήριο του 1860) και στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής (χτίστηκε στα μέσα του 19ου αι.).
2. Τα Αρχαία Άβδηρα, σημαντική αποικία των Κλαζομενίων (μέσα 7ου αι. π.Χ.) και των Τηίων (545 π.Χ.) στα θρακικά παράλια βρίσκονται 6 χλμ νότια του σύγχρονου οικισμού. Οι ανασκαφές που ξεκίνησαν από τη δεκαετία του 1950 προσφέρουν ένα πλήθος πληροφοριών γύρω από την ίδρυση και την εξέλιξη της πόλης. Το κυρίως επισκέψιμο τμήμα του Αρχαιολογικού Χώρου αποτελεί ο δυτικός τομέας της κλασικής πόλης, όπου έχουν αποκαλυφθεί τμήματα του δυτικού τείχους με πύλη και δύο τετράπλευρους πύργους, κατοικίες του 4ου αι. π.Χ., ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, λουτρό ρωμαϊκών χρόνων κ.α. Στον Αρχαιολογικό Χώρο υπάρχει χώρος στάθμευσης, εγκαταστάσεις εξυπηρέτησης κοινού και στην είσοδο έχει οργανωθεί έκθεση λίθινων αντικειμένων σε στέγαστρα. Ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί μέσω διαδρόμων σε ενότητες του χώρου όπου υπάρχουν ενημερωτικές πινακίδες. Διατίθενται φυλλάδια, οδηγός και CD για την ενημέρωση του κοινού. Η ολοκλήρωση της ανάδειξης του επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου θα συντελεστεί με το πέρας του έργου που είναι ενταγμένο στο ΕΣΠΑ.
3. Εκπαιδευτικές εξορμήσεις θα μπορούσαν να συνδυαστούν με την επίσκεψη στο «Μουσείο και Ακαδημία Παιδικής Τέχνης» στη Συδινή και στον Ιππικό Όμιλο Αβδήρων στην Γκιώνα. Αυξημένο οικοτουριστικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοχή του Πόρτο Λάγους που βρίσκεται στα όρια των Π.Ε. Ροδόπης και Ξάνθης, στο σημείο όπου η λίμνη Βιστωνίδα ενώνεται με τη θάλασσα. Ο υγρότοπος Βιστωνίδας – Πόρτο Λάγους, με τις λιμνοθάλασσες Λάφρη, Λαφρούδα, Αλυκή, Έλος, εκτός από τη φυσική ομορφιά που προσφέρει στον επισκέπτη, θεωρείται αξιόλογος και από πλευράς χλωρίδας και πανίδας, αλλά κυρίως για το πλήθος και την ποικιλία των πουλιών που έχουν καταγραφεί (260 είδη). Από την επαρχιακή οδό Λάγους-Κομοτηνής μια ξύλινη γέφυρα οδηγεί μέσα στη λιμνοθάλασσα, στο πανέμορφο νησάκι του Αγίου Νικολάου με το ομώνυμο εκκλησάκι και την Παναγία Παντάνασσα που προσφέρονται για θρησκευτικό τουρισμό.
Οι παραλίες των Αβδήρων μπορούν να προσφέρουν μία δροσερή νότα στις καλοκαιρινές εξορμήσεις. Οι ξενώνες και οι ταβέρνες δίπλα στη θάλασσα ή μέσα στους οικισμούς των Αβδήρων, του Μυρωδάτου και του Πόρτο Λάγους συμπληρώνουν τις προϋποθέσεις για παραμονή και περιήγηση στην περιοχή.
Χρυσάφη Μαρία
2. ΠΕΡΙΧΩΡΑ ΑΒΔΗΡΩΝ
Οι πολιτιστικές διαδρομές που είναι δυνατόν να αναπτυχθούν στην περιφερειακή ενότητα Ξάνθης εντάσσονται γεωγραφικά και ιστορικά σε δύο κάθετους και δύο οριζόντιους άξονες. Οι κάθετοι άξονες, Ξάνθη- Παρανέστια Περιοχή και Ξάνθη-Πομακοχώρια, περιλαμβάνουν σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία του ορεινού τμήματος. Οι οριζόντιοι άξονες, αφορούν τόσο τη συνέχεια του άξονα κατά μήκος της Εγνατίας οδού όσο και του άξονα των Ιωνικών πόλεων της Θράκης προς Δ. Η δημιουργία των παραπάνω αξόνων προϋποθέτει μία σειρά ενεργειών προκειμένου ορισμένοι χώροι να γίνουν πιο εύκολα προσβάσιμοι και αναγνώσιμοι και περισσότερο ελκυστικοί προς τον επισκέπτη.
Οι επισκέπτες του Νομού Ξάνθης, ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους, μπορούν να απολαύσουν τοπία φυσικού κάλλους, να περιδιαβούν στα σοκάκια παραδοσιακών οικισμών, να επισκεφθούν αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία και να ξαποστάσουν σε χώρους αναψυχής.
1. Η πόλη της Ξάνθης, βρίσκεται μέσα σε ένα φυσικό περιβάλλον με εξαιρετική ομορφιά και οικολογική σημασία. Περιλαμβάνεται στους δύο κάθετους άξονες και στον οριζόντιο κατά μήκος της Εγνατίας. Ξεκινώντας από εδώ, με διαμονή και διανυκτέρευση σε ένα από τα ξενοδοχεία της πόλης, ο επισκέπτης θα έχει την ευκαιρία να γνωρίσει τα σημαντικότερα αξιοθέατά της:
· Την Παλιά Πόλη, που έχει κηρυχθεί διατηρητέος οικισμός. Η εικόνα που παρουσιάζει είναι αυτή που διαμορφώθηκε κατά τα τέλη του 19ου αι., μετά την εκ βάθρων ανοικοδόμηση λόγω της καταστροφής της από τους σεισμούς του 1829. Σήμερα συγκροτεί ένα υπαίθριο μουσείο, έναν χώρο όπου ο επισκέπτης διαπιστώνει την παρουσία πολλών ετερόκλητων παραδόσεων και ρυθμών. Ένας περίπατος εκεί αρκεί για να ανακαλύψει το Λαογραφικό Μουσείο που στεγάζεται στο αρχοντικό Κουγιουμτζόγλου, το Δημαρχείο στο αρχοντικό Ορφανίδη, τη Δημοτική Πινακοθήκη αλλά και τις πολλές εκκλησίες του 19ου αι. Δεσπόζει ο Μητροπολιτικός Ναός του Τιμίου Προδρόμου στην ομώνυμη πλατεία. Δεν θα παραλείψει να γευματίσει σε μία από τα παραδοσιακές ταβέρνες και ουζερί της περιοχής ή να αγοράσει ένα ενθύμιο από τα μαγαζιά με είδη λαϊκής τέχνης.
· Στο Νότιο τμήμα της πόλης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι Καπναποθήκες της Ξάνθης που αποτελούν ένα σημαντικό σύνολο βιομηχανικής αρχιτεκτονικής, μοναδικό στον ελλαδικό χώρο. Η περιοχή των καπναποθηκών σε συνδυασμό με την παλιά πόλη προσφέρουν δυνατότητες δημιουργίας ενός δίπολου, το οποίο θα αποτελέσει πολιτιστικό και οικονομικό κεφάλαιο και θα συνδέει όλη την πόλη με την ιστορία της και την ταυτότητά της. (Προτεινόμενες ενέργειες: συντήρηση, αποκατάσταση, ανάδειξη συγκροτήματος καπναποθηκών ιδιοκτησίας του ΥΠΠΟΤ).
· Τα τρία μοναστήρια στα γύρω υψώματα που φαίνεται σαν να αιωρούνται πάνω από την πόλη και να την περιβάλλουν προστατευτικά. Εκεί μπορεί να φτάσει κανείς με πεζοπορία μέσα στο καταπράσινο τοπίο του δάσους που περιβάλλει την πόλη ή οδικώς μέσα σε λίγα λεπτά της ώρας. Στο δρόμο για το Μοναστήρι των Ταξιαρχών θα αντικρύσει και τα ερείπια της βυζαντινής Ξάνθειας.
· Το Εκκλησιαστικό μουσείο, το οποίο εδρεύει στο μοναστήρι της Παναγίας της Αρχαγγελιώτισσας.
· Τη μεγαλύτερη υπαίθρια αγορά της Βόρειας Ελλάδας, το γνωστό για το ανατολίτικο χρώμα του παζάρι, που στήνεται κάθε Σάββατο.
2. Με αφετηρία την πόλη της Ξάνθης ο επισκέπτης μπορεί να ακολουθήσει τον οδικό άξονα που οδηγεί στη Σταυρούπολη. Η διαδρομή μέχρι τη διασταύρωση για τον Εχίνο, γίνεται δίπλα στο ποτάμι Κόσυνθο, τον αρχαίο Κοσσινίτη, που χύνεται στη λίμνη Βιστονίδα. Σε κοντινή απόσταση από τον οδικό αυτό άξονα υπάρχουν οργανωμένοι χώροι δασικής αναψυχής, όπως αυτοί στις θέσεις Θυμαριές, Κρύα Βρύση και στο Λυκοδρόμιο.
Στην όμορφη κωμόπολη της Σταυρούπολης φτάνεις μετά από ταξίδι περίπου μισής ώρας (27 χλμ. από την Ξάνθη). Ο Ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών δεσπόζει στο ψηλότερο σημείο της. Το κτήριο του πρώην Δημαρχείου βρίσκεται στην πλατεία με τα παραδοσιακά καφενεία και καταστήματα. Μπορεί κανείς να επισκεφθεί το Λαογραφικό Μουσείο με πλούσια συλλογή από οικιακά σκεύη, εργαλεία, γραμμόφωνα, παλιά ραδιόφωνα, φωτογραφίες και άλλα ενδιαφέροντα εκθέματα.
Στο 3,7 χλμ. Σταυρούπολης – Κομνηνών ασφαλτοστρωμένος δρόμος οδηγεί μέσα σε λίγα λεπτά στον Μακεδονικό Τάφο, τον μεγαλύτερο και πιο εντυπωσιακό χτιστό τάφο της Θράκης. Υπάρχει δυνατότητα στάθμευσης έξω από το μνημείο, αλλά ο χώρος είναι επισκέψιμος μόνο κατόπιν συνεννόησης με την Αρχαιολογική Υπηρεσία. (Προτεινόμενες ενέργειες για την ανάδειξη του Μνημείου είναι η πρόσληψη ενός αρχαιοφύλακα, προκειμένου αυτό να παραμένει ανοικτό καθημερινά, κατασκευή φυλακίου και λοιπών χώρων εξυπηρέτησης των επισκεπτών και κατασκευή ενημερωτικής πινακίδας στην είσοδο του Τάφου).
Η περιοχή της Σταυρούπολης και των Κομνηνών διαθέτει ταβέρνες, όπως επίσης ξενοδοχεία και ξενώνες για παραμονή και διανυκτέρευση.
3. Σταυρούπολη-Δαφνώνας-Νεοχώρι-Φρούριο Καλύβας
Με αφετηρία τη Σταυρούπολη και με κατεύθυνση προς τα βορειοδυτικά ο επισκέπτης θα περάσει από το χωριό Δαφνώνας, μετά από διαδρομή 6 χιλιομέτρων. Εκεί, θα κάνει περίπατο σε ένα καταπράσινο τοπίο, δίπλα στην όχθη του ποταμού Νέστου. Συνεχίζοντας θα φτάσει οδικώς στο Νεοχώρι από όπου στρίβοντας προς τα δεξιά θα φτάσει στο Άνω Ιωνικό. Από εκεί στενός, ασφαλτοστρωμένος δρόμος, οδηγεί μετά από οδήγηση 10 λεπτών περίπου στο Φρούριο της Καλύβας, έργο του βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππου Β΄ (340 π.Χ. περίπου). Από την είσοδο του αρχαιολογικού χώρου, μετά από ανηφορική ανάβαση διάρκειας 10 λεπτών θα φτάσει στο φρούριο που προσφέρει καταπληκτική θέα προς τον Νέστο ποταμό και τα βουνά της Λεκάνης. Ο αρχαιολογικός χώρος διαθέτει χώρο στάθμευσης και αναψυχής και είναι επισκέψιμος κατόπιν συνεννόησης με την Αρχαιολογική Υπηρεσία. (Προτεινόμενες ενέργειες για την ανάδειξή του είναι η πρόσληψη φυλακτικού και εργατοτεχνικού προσωπικού, προκειμένου αυτός να παραμένει ανοικτός καθημερινά, εργασίες βελτίωσης του δρόμου που οδηγεί στο φρούριο και η ολοκλήρωση της φωτογραφικής έκθεσης στο κτήριο που βρίσκεται δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο).
Η επιλογή της διαδρομής αυτής μπορεί να συνδυαστεί με αθλητικές δραστηριότητες, όπως τοξοβολία και κατάβαση του Νέστου με κανό-καγιάκ, πεζοπορία μίας και μισής ώρας προς τον καταρράκτη του Λειβαδίτη, ή με εξορμήσεις σε μία από τις ωραιότερες δασικές περιοχές της Ελλάδος, αυτή του ορεινού συμπλέγματος Δρυμού – Χαϊντούς.
Χατζηπροκοπίου Κυριακή
4. Από την Ξάνθη ο επισκέπτης μπορεί να κατευθυνθεί βόρεια προς τον Εχίνο, που αποτελεί, μαζί με τον οικισμό της Μύκης, το γεωγραφικό και εμπορικό κέντρο μιας ορεινής περιοχής με μικρά γραφικά χωριά, τα Πομακοχώρια.
Στη διαδρομή αυτή ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα πέτρινα γεφύρια της ορεινής Ξάνθης (συνολικά 54) που τα περισσότερα χρονολογούνται στο 18ο και 19ο αιώνα και υπάρχουν και ορισμένα νεώτερα. Ακολουθώντας μια παράδοση που έχει τις ρίζες της στη Ρωμαϊκή εποχή, είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία, τοξωτά, μονότοξα, δίτοξα ή πολύτοξα και συνήθως χωρίς προστατευτικά πεζούλια. Κατά μήκος του επαρχιακού δρόμου Ξάνθης-Εχίνου διακρίνουμε πέτρινα γεφύρια στο 4ο, 5ο, 6ο, 8ο, 15ο χιλιόμετρο και λίγο πριν τον Εχίνο. Αποτελούσαν κομβικά σημεία των παλιών μονοπατιών διευκολύνοντας τη διάβαση ποταμών και χειμάρρων. Σήμερα η διατήρησή τους θεωρείται επιτακτική καθώς αποτελούν μοναδικά μνημεία παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.
Στον οικισμό του Εχίνου και στα γύρω χωριά μπορεί κανείς να αναζητήσει στοιχεία της ιδιαίτερης τοπικής αρχιτεκτονικής στα παλιά σπίτια και στα μουσουλμανικά τεμένη.
Μετά τον Εχίνο και μετά τον οικισμό των Κάτω Θερμών βρίσκεται το ανάγλυφο του Μίθρα που χρονολογείται στο τέλος του 2ου αι. μ.Χ. – αρχές του 3ου αι. μ.Χ. Πρόκειται για ένα σπάνιο μνημείο. Πάνω σε ένα ψηλό βράχο, μέσα σε τοξωτό πλαίσιο εικονίζεται ο θεός Μίθρας να σκοτώνει τον ταύρο και αριστερά και δεξιά οι ακόλουθοί του, ο Cautes και ο Cautopates. Στο κάτω μέρος, μέσα σε μικρά τοξοειδή πλαίσια αναπαρίστανται σκηνές από τον κύκλο του θεού. Τη λατρεία του Μίθρα, που ήταν θεότητα περσικής καταγωγής, διέδωσαν οι ρωμαϊκές λεγεώνες στην Ευρώπη.
Η πρόσβαση στο μικρό πλάτωμα, απ’ όπου είναι ορατό το μνημείο, γίνεται μέσω ενός στενού ανηφορικού μονοπατιού που ξεκινάει σε μικρή απόσταση από τον επαρχιακό δρόμο. Για την ανάδειξη του μνημείου απαιτούνται οι παρακάτω εργασίες: δημιουργία λίθινου μονοπατιού, διαμόρφωση του πλατώματος, συντήρηση του ανάγλυφου, σήμανση του μνημείου και της διαδρομής προς αυτό, έντυπο και ψηφιακό ενημερωτικό υλικό.
Η περιήγηση στην περιοχή μπορεί να ολοκληρωθεί με την επίσκεψη στα ιαματικά λουτρά των Θερμών που διαθέτουν σύγχρονες εγκαταστάσεις.
Χρυσάφη Μαρία
Ταξιδεύοντας μέσω Ιάσμου από Κομοτηνή για Ξάνθη συναντά ο επισκέπτης στα όρια των δύο νομών, στο μυχό της Βιστωνίδας λίμνης, τα επιβλητικά ερείπια της πόλης που έφερε διαδοχικά τα ονόματα Αναστασιούπολις στα ρωμαϊκά χρόνια και Περιθεώριον στα βυζαντινά. Από την πόλη, που ήταν σταθμός της Εγνατίας οδού, σώζονται τμήματα της βυζαντινής οχύρωσης που είχε πολυγωνικό σχήμα, οι πύργοι και η μεγάλη νότια πύλη που οδηγούσε στο λιμάνι.
5. Ακολουθώντας την Εθνική οδό Ξάνθης- Καβάλας, κατευθυνόμαστε προς τα Στενά του Νέστου και σε απόσταση 15χλμ. συναντάμε τα ερείπια της αρχαίας Τοπείρου που ιδρύθηκε τον 1ο αι. μ.Χ. και συνδέεται με τον έλεγχο της Εγνατίας οδού. Σήμερα κοντά στον αυτοκινητόδρομο μπορεί κανείς να διακρίνει τμήματα τειχών από τη βυζαντινή περίοδο. Με αφετηρία τους Τοξότες και τη Γαλάνη που βρίσκονται δίπλα στον ποταμό Νέστο υπάρχει δυνατότητα περιήγησης κατά μήκος του ποταμού.
6. Τα Στενά του Νέστου, μήκους 6-7 χλμ. αποτελούν τόπο εξαιρετικής ομορφιάς και οικοσύστημα ανεκτίμητης αξίας. Μπορεί κανείς να τα απολαύσει είτε κάνοντας πεζοπορία διάρκειας 2 ωρών σε ασφαλές μονοπάτι είτε με το τοπικό τραίνο, το οποίο και ξεκινά από τον Σ. Σ. των Τοξοτών, ή ακόμη και με κατάβαση του ποταμού με φουσκωτό σκάφος ή κανό-καγιάκ. Μετά τα Στενά, 6 χλμ. βόρεια των Τοξοτών και σε υψόμ. 450 μ. βρίσκονται τα Ίμερα απ’ όπου το θέαμα των μαιανδρισμών του Νέστου είναι μοναδικό. Για τους φυσιολάτρες προτείνεται και δεύτερη διαδρομή δίπλα στο ανάχωμα του ποταμού και προς τις εκβολές του.
Προτείνεται γεύμα στις γραφικές ταβέρνες της Γαλάνης και των Τοξοτών, οι οποίες συνυπάρχουν διακριτικά με το καταπράσινο περιβάλλον και διανυκτέρευση σε κάποιον οργανωμένο ξενώνα.
Χατζηπροκοπίου Κυριακή
3. ΔΙΚΑΙΑ
Η Δίκαια παρ̉ Ἄβδερα, όπως αναγράφεται στους φορολογικούς καταλόγους της Αθηναϊκής Συμμαχίας, για πρώτη φορά μνημονεύεται από τον Ηρόδοτο ως πόλις ἑλληνίς που βρίσκεται ανάμεσα στη Μαρώνεια και τα Άβδηρα, κοντά στη λίμνη Βιστονίδα. Τη δεκαετία του ‘50 ο καθηγητής κ. Γεώργιος Μπακαλάκης, έπειτα από συστηματική επιφανειακή έρευνα στην περιοχή, ταύτισε τον αρχαιολογικό χώρο στη θέση Κατσαμάκια 2 χλμ. βόρεια του Φαναρίου με τη Δίκαια. Το 1971 και 1972 διεξήχθη ανασκαφική έρευνα από τον Επίτιμο, σήμερα, Έφορο Αρχαιοτήτων κ. Διαμαντή Τριαντάφυλλο. Αποκαλύφθηκαν θεμέλια οικιών, δάπεδο στρωμένο με κονίαμα και τμήμα του οχυρωματικού περιβόλου της πόλεως. Η έρευνα, που συνεχίστηκε και στη θέση Νταούτ Μπουνάρ, 500 μ. ΒΔ της αρχαίας πόλης, κοντά στο στόμιο της λίμνης, επιβεβαίωσε τις υποψίες για την ύπαρξη του νεκροταφείου της πόλης στη θέση αυτή. Ανασκάφηκαν τύμβοι με ταφές σε σαρκοφάγους και αγγεία, λακκοειδείς τάφοι και καύσεις με ευρήματα που χρονολογούνται από το 530 μέχρι το 480 π.Χ. Τυχαία ευρήματα από την ευρύτερη περιοχής βεβαιώνουν την επιβίωση της πόλης μέχρι και τα ρωμαϊκά χρόνια.
Ο αρχαιολογικός χώρος της Δίκαιας βρίσκεται περίπου 2 χλμ. ΒΔ του Φαναρίου της Π.Ε. Ροδόπης, μιας περιοχής που αποτελεί κατά τους θερινούς μήνες πόλο έλξης πολλών τουριστών, καθώς διαθέτει τη μοναδική οργανωμένη παραλία στον Νομό. Ο οικισμός του Φαναρίου διαθέτει τις βασικές υποδομές για την φιλοξενία ενός σημαντικού αριθμού τουριστών, καθώς υπάρχουν ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια οργανωμένο camping του ΕΟΤ και εστιατόρια-ταβέρνες.
Η αξιοποίηση του αρχαιολογικού χώρου θα συμβάλει σημαντικά αφενός στην αύξηση του τουρισμού και αφετέρου στην τόνωση της τοπικής οικονομίας με παράλληλη μείωση της ανεργίας σε μια εποχή οικονομικής ύφεσης.
Προτείνονται οι ακόλουθες τουριστικές διαδρομές, οι οποίες συνδυάζουν ποικίλες εναλλακτικές μορφές τουρισμού και στις οποίες η αρχαία Δίκαια μπορεί να αποτελεί είτε έναν προορισμό είτε έναν «ενδιάμεσο» σταθμό:
1. Αρχαιολογικός Τουρισμός
Άβδηρα – Δίκαια – Στρύμη – Μαρώνεια. Ακολουθώντας το παραθαλάσσιο επαρχιακό οδικό δίκτυο μπορεί κανείς να επισκεφτεί τις παραπάνω αρχαίες ελληνίδες πόλεις (από Δ προς Α), οι οποίες και απαριθμήθηκαν από τον Ηρόδοτο στο 7 βιβλίο του στην περιγραφή της πορεία των περσικών στρατευμάτων εναντίον της Ελλάδας.
Δίκαια – Αναστασιούπολη – Παπίκιον Όρος – Μαξιμιανούπολη – Κομοτηνή. Η διαδρομή αυτή οδηγεί στο βόρειο τμήμα του νομού και περιλαμβάνει κυρίως αρχαιολογικές θέσεις βυζαντινών χρόνων. Ξεκινώντας από τη Δίκαια μπορεί κανείς να κατευθυνθεί προς Σάλπη, Αμβροσία, Διαλαμπή και Αμαξάδες, όπου και βρίσκεται η Αναστασιούπολη. Η διαδρομή συνεχίζεται προς Α, ακολουθώντας την παλιά επαρχιακή οδό Κομοτηνής Ξάνθης. Στο ύψος του Ληνού μπορεί να κατευθυνθεί βόρεια και να επισκεφτεί το Παπίκιον Όρος, στο οποίο οι ανασκαφικές έρευνες έφεραν στο φως τα ερείπια δύο μοναστηριακών συγκροτημάτων. Η διαδρομή καταλήγει στην Μαξιμιανούπολη και στην Κομοτηνή.
2. Συνεδριακός Τουρισμός
Η παρουσία του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης με σχολές τόσο θεωρητικής όσο και θετικής κατεύθυνσης προσφέρει τη δυνατότητα ανάπτυξης αυτής της εναλλακτικής μορφής τουρισμού. Σε ετήσια βάση πραγματοποιούνται διεθνή συνέδρια της Νομικής σχολής και των ΤΕΦΑΑ, τα οποία προσελκύουν πλήθος συνέδρων. Μέχρι σήμερα στο πρόγραμμα των συνεδρίων έχουν συμπεριληφθεί ξεναγήσεις στο αρχαιολογικό μουσείο και επισκέψεις στον αρχαιολογικό χώρο της Μαρώνειας. Είναι δυνατό, αφού αναδειχθεί η αρχαία Δίκαια, να αποτελέσει έναν ακόμη δυνητικό προορισμό των συνέδρων.
3. Ορειβατικός-περιηγητικός τουρισμός
Δίκαια – Θρακικά Μετέωρα-ορεινή Ροδόπη
Τα Θρακικά Μετέωρα βρίσκονται 25χλμ Β, ΒΔ από τον Ίασμο. Η περιοχή είναι προσβάσιμη μόνο από μονοπάτια είτε με αυτοκίνητο τύπου Jeep 4Χ4 είτε πεζή. Το ένα μονοπάτι (Ε6) ξεκινά από τις όχθες του Κομψάτου (Γέφυρα Τρίκορφου), ενώ το άλλο από τον οικισμό του Πολύαρνου ακριβώς δίπλα από το ορειβατικό καταφύγιο. Πρόκειται για μοναδικής άγριας ομορφιάς συστάδες βράχων, που εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη και παραπέμπουν στα γνωστά Μετέωρα της Θεσσαλίας. Γύρω τους ζουν γυπαετοί ζαρκάδια αγριογούρουνα λύκοι αγριόγατες και διαφορά είδη ερπετών.
4. Θρησκευτικός Τουρισμός
Φανάρι – Άγιος Νικόλαος (Πόρτο Λάγος).
Ο Άγιος Νικόλαος στο Πόρτο Λάγος είναι μετόχι της Μονής Βατοπεδίου του Αγίου Όρους. Το συγκρότημα του μοναστηριού είναι κτισμένο πάνω σε δύο μικρά νησάκια στη λιμνοθάλασσα Πόρτο Λάγος, ενώ μια ξύλινη γέφυρα πεζών τα συνδέει μεταξύ τους και μια δεύτερη τα συνδέει με τη στεριά. Στο ένα νησάκι βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Νικολάου και στο δεύτερο το παρεκκλήσι της Παντάνασσας, όπου υπάρχει και αντίγραφο της θαυματουργής εικόνας της. Εκτός από τουριστικός σταθμός, μιας και η περιοχή είναι πανέμορφη και χαρακτηρισμένη ως προστατευμένος βιότοπος, το μοναστήρι είναι “πνευματικός” πνεύμονας. Υπάρχει μια μικρή αδελφότητα που προέρχεται από τη μονή Βατοπεδίου και το πρόγραμμα εκτός από τις καθημερινές ακολουθίες περιλαμβάνει και τακτικές συνάξεις με θέματα “θεραπευτικά” για την προβληματισμένη και τραυματισμένη ψυχή του σύγχρονου ανθρώπου, προσελκύοντας πλήθος πιστών.
Σύμφωνα με την παράδοση, στην περιοχή του Πόρτο Λάγος, η οποία τα χρόνια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας ανήκε σε έναν μπέη, μόναζε κάποιος άγιος. Όταν η κόρη του μπέη αρρώστησε, θεραπεύτηκε με τη βοήθεια του ασκητή. Ως δείγμα ευγνωμοσύνης, ο μπέης δώρισε την περιοχή στη Μονή Βατοπεδίου του Αγίου Όρους.
5. Οικολογικός τουρισμός
Η αρχαία Δίκαια βρίσκεται στις όχθες της Λίμνης Βιστωνίδας, μιας λιμνοθάλασσας στα σύνορα μεταξύ Νομού Ξάνθης και Ροδόπης. Ο υγροβιότοπός της προστατεύεται από τη συνθήκη Ramsar. Είναι η τέταρτη μεγαλύτερη λίμνη της Ελλάδας, συνολικής έκτασης 45 τ.χλμ με μέγιστο μήκος 12,5 χλμ. και μέγιστο πλάτος 7 χλμ.. Το μέσο βάθος υπολογίζεται στα 4 μέτρα. Ο κόσμος των πουλιών είναι χωρίς αμφιβολία αυτός που κυριαρχεί με τους εντυπωσιακούς αριθμούς των πληθυσμών και την ποικιλία των ειδών του. Ανάμεσα στα 302 είδη που υπάρχουν, μερικά είναι ο Λευκοτσικνιάς, τα Φοινικόπτερα, ο Αργυροπελεκάνος, η Αργυροτσικνιά, η Λαγγόνα. Η ευρύτερη περιοχή του υγροτόπου παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία στη χλωρίδα και την πανίδα.
Τασακλάκη Μαρίνα
4. ΑΡΧΑΙΑ ΣΤΡΥΜΗ
Τα οικιστικά κατάλοιπα της αρχαίας Στρύμης, του τελευταίου προς τα ανατολικά εμπορικού σταθμού των Θασίων στη Θρακική γη, χωροθετούνται στη Χερσόνησο της Μολυβωτής, που βρίσκεται 25 χιλ. νότιο-νότιο δυτικά της Κομοτηνής. Στο σημείο αυτό η στεριά εισχωρεί στη θάλασσα δημιουργώντας μια χαμηλή χερσόνησο, τη μοναδική σ΄ όλη την παραλιακή ζώνη της Θράκης, από τη Βιστωνίδα λίμνη έως τον Έβρο ποταμό. Δυτικά της χερσονήσου απλώνονται οι δύο λιμνοθάλασσες, Έλος και Πτελέα, που αποτελούν τμήμα του συμπλέγματος των πέντε λιμνοθαλασσών, οι οποίες βρίσκονται στην περιοχή μεταξύ Φαναρίου και Λίσσου ποταμού και χαρακτηρίζουν το γεωλογικό ανάγλυφο του νότιου δυτικού τμήματος του Ν. Ροδόπης.
Η περιοχή είναι χαρακτηρισμένος υδροβιότοπος, αποτελεί τμήμα του Εθνικού Πάρκου Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης με θεσμοθετημένες Ζώνες Προστασίας, ενώ προστατεύεται επίσης από το Δίκτυο Natura 2000.
Με δεδομένο την γεωμορφολογία της περιοχής η τουριστική ανάπτυξη της αρχαίας Στρύμης θα μπορούσε να στηριχθεί αφενός μεν στις αρχαιότητες αφετέρου δε στην πλούσια ορνιθοπανίδα των λιμνοθαλασσών Έλος και Πτελέα σε συνεργασία με τους τοπικούς φορείς ή ακόμα και σχετικών με τη φύση Συλλόγων.
1. Με αφετηρία την Χερσόνησο της Μολυβωτής ο επισκέπτης μπορεί να κατευθυνθεί προς τα Δυτικά, όπου η περιοχή Φαναρίου και η αρχαία Δίκαια. Η διαδρομή που προτείνεται είναι αυτή από τον επαρχιακό δρόμο της Γλυφάδας και της Μέσης, διαρκεί μισή ώρα και καθώς δεν απομακρύνεται πολύ από την παραλιακή ζώνη δίνεται η δυνατότητα στον επισκέπτη να αποκομίσει μια συνολική εικόνα της περιοχής . Έχοντας προσεγγίσει την λίμνη Βιστωνίδα βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από το μοναστήρι του Αγίου Νικολάου στο Πόρτο – Λάγος (θρησκευτικός τουρισμός)
Το Φανάρι διαθέτει χώρους εξυπηρέτησης του ταξιδιωτικού κοινού, όπως ταβέρνες, ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια, ενώ μπορεί να συνδυαστεί με μπάνιο και βόλτα στη θάλασσα.
2. Η δεύτερη διαδρομή, διαρκεί μισή ώρα, προς τα ανατολικά και την περιοχή της Μαρώνειας, από τον επαρχιακό δρόμο που διασχίζει τον ποταμό Λίσσο (Ηρόδοτος) και το μοναστήρι της Αγίας Μαρίνας στον Ίμερο (θρησκευτικός τουρισμός).
Επιλέγοντας την παραλιακή επαρχιακή οδό προσπερνά την λιμνοθάλασσα του Ιμέρου και προσεγγίζει τον οικισμό της Μαρώνειας από τα δυτικά. Κατά μήκος της παραλιακής ζώνης υπάρχει δυνατότητα ξεκούρασης και ψυχαγωγίας καθώς επίσης και εξυπηρέτησης των αναγκών των επισκεπτών στις παραθαλάσσιες ταβέρνες (παραλία Ιμέρου, παραλία Προσκυνητών και παραλία Πλατανίτη στη Μαρώνεια) και τα καλοκαιρινά μπαράκια (παραλία Προσκυνητών).
3. Η τρίτη διαδρομή από Μολυβωτή για Κομοτηνή (διαρκεί επίσης μισή ώρα) δια μέσου του ασφαλτοστρωμένου δρόμου που διέρχεται τη Λίμνη του Μητρικού και τους οικισμούς Παγούρια, Παραδημή, Κρανοβούνιο και οδηγεί στην δυτική είσοδο της πόλης, η οποία ως πρωτεύουσα του Νομού και Διοικητικό κέντρο της Περιφέρειας Α.Μ.Θ. διαθέτει υποδομές για διανυκτέρευση/παραμονή και διασκέδαση.
4. Στην Κομοτηνή προτείνεται περίπατος στο ιστορικό κέντρο της πόλης ( Ερμού – Βενιζέλου), επισκέψεις στα Μουσεία της πόλης (Αρχαιολογικό-Λαογραφικό-Καραθεοδωρή-Ρομά), προσκύνημα στην εκκλησία της Παναγίας.
Οι παραπάνω προτεινόμενες διαδρομές καλύπτουν το χρονικό διάστημα παραμονής των επισκεπτών στο Ν. Ροδόπης από δύο έως τέσσερις ημέρες, ανάλογα με τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά τους. Ως μέσος χρόνος επίσκεψης των αρχαιολογικών χώρων / μουσείων υπολογίζονται τα σαράντα πέντε λεπτά της ώρας (45΄΄), όταν οι επισκέψεις πραγματοποιούνται από μεμονωμένα άτομα και χωρίς ξεναγό και σε 1 ½ ώρα όταν πρόκειται για οργανωμένα γκρούπ με ξενάγηση. Τέλος η διοργάνωση περιοδικών εκθέσεων και συναφών εκδηλώσεων στο χώρο του Μουσείου θα λειτουργούσε επικουρικά στην ανάπτυξη του τουρισμού της περιοχής.
Αθανασία Τσόκα
5. ΑΡΧΑΙΑ ΜΑΡΩΝΕΙΑ
Στους νοτιοδυτικούς πρόποδες του Ισμάρου όρους Έλληνες άποικοι από τη Χίο ίδρυσαν τη Μαρώνεια στο πρώτο μισό του 7ου αι. π.Χ., η οποία εξελίχθηκε σταδιακά σε μια από τις τρεις σπουδαιότερες πόλεις της αιγαιακής Θράκης μετά τα Άβδηρα και την Αίνο. Αν και η ακριβής θέση της αρχαϊκής και κλασικής πόλης δεν έχει εντοπιστεί ακόμη από την αρχαιολογική έρευνα, τα ερείπια της Ελληνιστικής Μαρώνειας πέρα από κάθε αμφιβολία βρίσκονται κοντά σε έναν φυσικό όρμο, στο λιμάνι του Άγιου Χαράλαμπου, όπου εντοπίζεται και η Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Μαρώνεια. Οι ανασκαφές από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 έχουν φέρει στο φως τμήματα της ελληνιστικής οχύρωσης και της Ακρόπολης του Αγίου Αθανασίου, μία μεγάλη υστεροκλασική οικία με ψηφιδωτό δάπεδο στον ανδρώνα και τμήματα άλλων κατοικιών, το Ιερό του Διονύσου του 4ου αι. π.Χ., το αρχαίο Θέατρο και πιθανόν τη θέση της αρχαίας αγοράς της πόλης. Στην περιοχή του λιμανιού έχουν αποκαλυφθεί ένα μνημειακό Αδριάνειο Πρόπυλο, υστερορρωμαϊκό κτίριο και λιθόστρωτος δρόμος που οδηγούσε στη ρωμαϊκή αγορά, παλαιοχριστιανική βασιλική με ψηφιδωτά δάπεδα του 6 ου αι., βυζαντινός ναός του 12ου αι., τμήμα του βυζαντινού οικισμού και η βυζαντινή οχύρωση. Ανατολικότερα της αρχαίας Μαρώνειας, στους πρόποδες του Άη-Γιώργη του Ισμάρου, έχουν βρεθεί τα αρχαία λατομεία μαρμάρου, μεταλλευτικές στοές, λαξευτοί ληνοί και ο αρχαιολογικός χώρος της Σύναξης, με τα ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής στη θέση ρωμαϊκού Ηρώου καθώς και τα οικοδομικά κατάλοιπα των ξενώνων των προσκυνητών προς το ιερό νησί της Σαμοθράκης τουλάχιστον από τα Ρωμαϊκά Χρόνια. Σημαντική αναβάθμιση στον αρχαιολογικό χώρο θα προσφέρει η δημιουργία δύο επισκέψιμων νησίδων με την ενοποίηση των χώρων του Ιερού του Διονύσου και του θεάτρου καθώς και του Αδριάνειου Πρόπυλου με το υστερορρωμαϊκό κτίριο και την παλαιοχριστιανική βασιλική στον Άγιο Χαράλαμπο.
Ο αρχαιολογικός χώρος της Μαρώνειας-Ισμάρου συγκεντρώνει πολλές δυνατότητες αξιοποίησης των μνημείων που έχουν ανασκαφεί σε συνδυασμό με τις φυσικές ομορφιές και τον παραδοσιακό οικισμό της σύγχρονης Μαρώνειας, που βρίσκεται περί τα 4 χλμ. βορειότερα. Μπορεί να συνδεθεί οδικώς με την Κομοτηνή και την Εγνατία οδό, αλλά και τους παραλιακούς παραθεριστικούς οικισμούς από τα δυτικά (Αλκυόνα, Πλατανίτης) και τα ανατολικά (Πετρωτά, Μάκρη), με την προϋπόθεση ότι θα βελτιωθεί ο υφιστάμενος αγροτικός δρόμος προς το θέατρο και τη Σύναξη. Ακτοπλοϊκή σύνδεση μπορεί να υπάρξει με τη Σαμοθράκη, που αποτελεί σημαντικό πόλο έλξης επισκεπτών κάθε καλοκαίρι, καθώς υπάρχει το αλιευτικό λιμάνι του Άγιου Χαράλαμπου και έτσι να αναβιώσει η αρχαία διαδρομή σύνδεσης του Ιερού των Μεγάλων Θεών με τη Μαρώνεια. Το φυσικό κάλλος της περιοχής του Άη-Γιώργη, οι ήδη υπάρχουσες διαδρομές με σήμανση προς τα λαξευτά πατητήρια και τη μεγαλιθική πύλη μπορούν να προσελκύσουν περιπατητές, ενώ η παλαιοχριστιανική βασιλική στη Σύναξη μπορεί να προσελκύσει προσκυνηματικό τουρισμό.
Τέλος, το παραδοσιακό Αρχοντικό Ταβανιώτη με την Έκθεση Αρχαιοτήτων από τη Μαρώνεια και την περιοχή της αποτελεί ένα πλεονέκτημα για τον παραδοσιακό οικισμό, γιατί ήδη επιλέγεται από ομάδες επισκεπτών (εκδρομείς, μαθητές) ως πολιτιστικός προορισμός. Στην προσέλκυση περισσότερων επισκεπτών στην περιοχή θα συμβάλει μακροπρόθεσμα και η αξιοποίηση του σπηλαίου της Μαρώνειας, που η παράδοση συνδέει με τον Κύκλωπα Πολύφημο και το πέρασμα του Οδυσσέα από τη χώρα των Κικόνων. Ακόμη, το μικρό σύγχρονο θέατρο στο λατομείο της Χελιδονόπετρας μπορεί με την πάροδο του χρόνου να λειτουργήσει ως χώρος διοργάνωσης πολιτιστικών εκδηλώσεων, στις οποίες ενδεχομένως θα μπορούσαν να ενταχθούν μία ή δύο εκδηλώσεις υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου στο αναστηλωμένο αρχαίο θέατρο.
Χρυσούλα Καραδήμα
6. ΑΡΧΑΙΑ ΖΩΝΗ
Ο αρχαιολογικός χώρος της Ζώνης ,που βρίσκεται στα ΝΔ παράλια του Ν. Έβρου 20 χλμ. δυτικά της Αλεξανδρούπολης, είναι σήμερα ο καλύτερα προβεβλημένος χώρος της Θράκης, με μοναδικά ευρήματα εξαιρετικής τέχνης και ιστορικής σημασίας. Ο χώρος είναι οργανωμένος, φυλασσόμενος και επισκέψιμος. Φθάνει κανείς με ασφαλτοστρωμένο δρόμο ακολουθώντας πινακίδες διεύθυνσης. Υπάρχουν εργαστήρια συντήρησης, αποθήκες και στην είσοδο φυλάκιο – εκδοτήριο εισιτηρίων – πωλητήριο, όπου διατίθενται φυλλάδια, ενημερωτικοί οδηγοί και αντίγραφα ευρημάτων του χώρου. Διαθέτει επίσης χώρους εξυπηρέτησης κοινού αλλά και ατόμων με ειδικές ανάγκες, ενώ ένα δίκτυο ξύλινων διαδρόμων συνολικού μήκους 800 μέτρων με ενημερωτικές πινακίδες διευκολύνει την πρόσβαση και περιήγηση σε άτομα με κινητικά προβλήματα και αναπηρικά αμαξίδια.
Στο πλαίσιο ενός προγράμματος ανάδειξης – αξιοποίησης αυτών των θέσεων και σε συνδυασμό με εναλλακτικές μορφές τουρισμού που προσφέρει η ευρύτερη περιοχή, η ΙΘ΄ Εφορεία Αρχαιοτήτων προτείνει και την παρακάτω διαδρομή σε σχέση προς τον αρχαιολογικό χώρο της Ζώνης χλμ. 5, διάρκεια πεζοπορίας 2 ώρες, με αυτοκίνητο 30 λεπτά). Με αφετηρία τον αρχαιολογικό χώρο της Ζώνης και πορεία προς τα δυτικά ο περιηγητής μπορεί να επισκεφτεί:
1. Το αρχαίο Νεκροταφείο με σωζόμενα ταφικά μνημεία,
2. Τα αρχαία λατομεία με εμφανή ακόμη τα ίχνη λατόμευσης απ’ όπου προήλθε το οικοδομικό υλικό των κτισμάτων της αρχαίας Ζώνης,
3. Τα ερείπια ενός Μεσαιωνικού Πύργου που ήλεγχε το παραλιακό πέρασμα από το
Ν. Ροδόπης μέχρι τον ποταμό Έβρο,
4. Τα ερείπια ελληνιστικού κτίσματος, ίσως Ιερού στην κοιλάδα των Πετρωτών.
Η περιήγηση μπορεί να εμπλουτιστεί με θαλάσσιες δραστηριότητες (κολύμπι ή ψάρεμα) στις αμμουδερές παραλίες της Ζώνης και των Πετρωτών. Πλησιέστερος προορισμός για φαγητό είναι οι γραφικές ταβέρνες των οικισμών της Μεσημβρίας και των Δικέλλων σε απόσταση 2χλμ. και 5χλμ. αντίστοιχα ανατολικά του αρχαιολογικού χώρου της Ζώνης. Δυνατότητα διανυκτέρευσης στην Αλεξ/πολη 20 χλμ. ανατολικά.
Πολυξένη Τσατσοπούλου
7. Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ
Η Εγνατία οδός ήταν ένας από τους μεγαλύτερους στρατιωτικούς και εμπορικούς δρόμους του αρχαίου κόσμου. Ήταν γνωστή ως Βασιλική – Εγνατία Οδός. Ο άξονας που συνέδεε τη Ρώμη με τις κτίσεις της στην Ανατολή. Κατασκευάστηκε μεταξύ 146 και 120 π.Χ. από τον ανθύπατο της Μακεδονίας Γναίο Εγνάτιο, πάνω στα ίχνη του πανάρχαιου δρόμου που διέσχιζε τη Μακεδονία και τη Θράκη από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Τον δρόμο αυτόν είχαν ακολουθήσει τα στρατεύματα του Δαρείου και του Ξέρξη στις εκστρατείες των Περσών κατά της Ελλάδος στις αρχές του 5ου π.Χ. αι. Τον ίδιο δρόμο ακολούθησε και ο Αλέξανδρος στην εκστρατεία του από την Ευρώπη προς την Ασία.
Ήταν η πρώτη δημόσια οδός που έγινε από τους Ρωμαίους έξω από την Ιταλία. Ξεκινούσε από την Απολλωνία και το Δυρράχιο στην Ιλλυρία – τη σημερινή Αλβανία – διέσχιζε τη Μακεδονία μέχρι τον ποταμό Νέστο, περνούσε στη Θράκη και συνέχιζε στον Ελλήσποντο και το Βυζάντιο. Για περισσότερα από 2.000 χρόνια υπήρξε ο μοναδικός καλός δρόμος σ΄αυτή την περιοχή και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην τύχη της Ρώμης, του Βυζαντίου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Κατά μήκος της Εγνατίας, υπήρχαν ανά 7-14 μίλια (10-20 χλμ.) σταθμοί ανεφοδιασμού με προσωπικό για την εξυπηρέτηση των ταξιδιωτών. Υπήρχαν επίσης πανδοχεία, που ήταν εγκατεστημένα στο τέλος μιας πλήρους ταξιδιωτικής ημέρας (30/40 μίλια ή 45/60 χλμ.) Αυτό το γεγονός επηρέασε βαθύτατα την χωροταξική οργάνωση της Μακεδονίας και της Θράκης, αφού ακόμη και σήμερα οι μεγαλύτερες πόλεις, που βρίσκονται πάνω στον άξονα της Εγνατίας, απέχουν μεταξύ τους 45/60 χλμ. (Έδεσσα-Γιαννιτσά-Θεσσαλονίκη-Απολλωνία-Αμφίπολη-Φίλιπποι) αλλά και Καβάλα-Ξάνθη-Κομοτηνή-Αλεξανδρούπολη. Υπήρχαν ακόμη στρατόπεδα, φυλάκια, σταθμοί ελέγχου, φρουρές και φρούρια σε ποτάμια, σε υψώματα, σε στενά και σε ορεινά περάσματα. Το αρχικό μήκος της Εγνατίας οδού από την Αδριατική μέχρι τον ποταμό Έβρο ήταν 535 μίλια. Ανά ένα μίλι στο δρόμο υπήρχαν οδοδείκτες, τα μιλιάρια, που έδιναν πληροφορίες για την απόσταση από την αφετηρία.
Στο χώρο της Θράκης – και ιδιαίτερα στους νομούς Ξάνθης και Ροδόπης – η διαδρομή της αρχαίας Εγνατίας ταυτίζεται σε μεγάλο βαθμό με τη σύγχρονη Εγνατία. Τα περισσότερα όμως σωζόμενα τμήματα του δρόμου εντοπίστηκαν στον νομό Εβρου. Το πρώτο και μεγαλύτερο τμήμα αρχίζει από τα όρια των Νομών Ροδόπης-Έβρου και είναι ορατό μέχρι βορειοανατολικά της αρχαίας Μεσημβρίας – Ζώνης. Διασχίζει το χαμηλό αυχένα που χωρίζει τους κάμπους Κομοτηνής και Αλεξανδρούπολης και αποτελεί, ακόμη και σήμερα, θαυμαστό παράδειγμα χάραξης ορεινής διαδρομής. Υπάρχουν επίσης πολλά καλοδιατηρημένα πεδινά τμήματα σε επαφή σχεδόν με τη σημερινή Εθνική οδό, μετά την Αλεξανδρούπολη, αλλά και μετά την Τραϊανούπολη.
Σε όλα τα ορατά σημεία του δρόμου υπάρχουν ενημερωτικές πινακίδες με τη συμφωνημένη στα πλαίσια Ευρωπαϊκού προγράμματος, κοινή για όλες τις Ρωμαϊκές οδούς, σήμανση. Επίσης τοποθετήθηκαν πινακίδες κατεύθυνσης κατά μήκος όλης της γνωστής πορείας στην ορεινή διάβαση των Ζωναίων ώστε να είναι σε θέση ο κάθε ενδιαφερόμενος περιηγητής να νιώσει την συγκίνηση της ανακάλυψης βαδίζοντας πάνω στο αρχαίο οδόστρωμα.
Πολυξένη Τσατσοπούλου
8. ΜΑΚΡΗ
Ο οικισμός της Μάκρης 11 χμ. δυτικά της Αλεξ/πολης έχει το σπάνιο προνόμιο να παρουσιάζει ίχνη συνεχούς κατοίκησης από τα νεολιθικά χρόνια μέχρι σήμερα.
Με αφετηρία τη Μάκρη , την αρχαία Σάλη, ο επισκέπτης μπορεί να δει:
1. Τον αρχαιολογικό χώρο Μάκρης, και την «σπηλιά του Κύκλωπα» μέσα στα όρια του οικισμού.
2. Τον ιερό ναό της Αγ. Αναστασίας Μάκρης.
3. Το μοναστήρι του Αϊ-Γώργη 1,5 χμ. από τον οικισμό μέσα στον ελαιώνα.
4. Την Προϊστορική Ακρόπολη του Προφήτη Ηλία 3 χμ. βόρεια του οικισμού με εξαιρετική θέα σ’ όλα τα παράλια του Ν. Έβρου.
5. Την Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Έβρου, 4 χμ. δυτικά του οικισμού της Μάκρης με κατεύθυνση προς τα Δίκελλα (ακολουθώντας την επαρχιακή οδό).
Ο επισκέπτης μπορεί να συνδυάσει: θαλάσσιες δραστηριότητες (κολύμπι ή ψάρεμα) στην αμμουδερή παραλία της Μάκρης και φαγητό στις ταβέρνες μέσα στον οικισμό, στο λιμάνι, στην περιοχή της Αγ. Παρασκευής 3 χμ. δυτικά με κατεύθυνση προς Δίκελλα ή στην περιοχή του Αγ. Γεωργίου στο ανατολικό άκρο της παραλίας.
Πολυξένη Τσατσοπούλου
9. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ
Με αφετηρία την Αλεξανδρούπολη, την αρχαία Τέμπυρα, ο περιηγητής μπορεί να επισκεφτεί:
1. Το Εθνολογικό Μουσείο της Αγγέλας Γιαννακίδου, που στεγάζεται σε νεοκλασικό κτίριο του 1899, στο κέντρο της πόλης.
2. Το Εκκλησιαστικό Μουσείο κοντά στην Ιερά Μητρόπολη Αγ. Νικολάου.
3. Το Φάρο στην παραλία της πόλης, που σηματοδοτεί από 1880 τη θέση του λιμανιού απ’ όπου μπορεί κανείς να επισκεφτεί και τη Σαμοθράκη.
4. Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μαϊστρου, στην ανατολική έξοδο της Αλεξ/πολης.
5. Πεδινά τμήματα της αρχαίας Εγνατίας Οδού, που σώζονται σε μήκος αρκετών χιλιομέτρων δίπλα στην παλιά Εθνική Οδό Αλεξ/πολης – Συνόρων.
6. Τον Αρχαιολογικό χώρο Τραϊανούπολης, περίπου 15χμ. ανατολικά της Αλεξ/πολης μέσω της παλιάς Εθνικής οδού. Στα όρια του αρχαιολογικού χώρου υπάρχουν εγκαταστάσεις για Θερμά Λουτρά με δυνατότητα διαμονής και εστίασης. Επίσης απέναντι από τον αρχαιολογικό χώρο υπάρχει το κέντρο πληροφόρησης για τη γνωριμία με τον φημισμένο υδροβιότοπο του Δέλτα του Έβρου, έναν από τους πλουσιότερους της Ευρώπης.
7. Τον Αρχαιολογικό χώρο Δορίσκου περίπου 25 χμ. ανατολικά της Αλεξ/πολης.
8. Την Ιερά Μονή Κοσμοσώτηρας Φερών, των μέσων του 12ου αιώνα, περίπου 28 χμ. ανατολικά της Αλεξ/πολης, εντός του οικισμού των Φερών.
9. Τους βυζαντινοί Πύργους του Άβαντα περίπου 8 χμ. βόρεια της Αλεξ/πολης.
10. Την κωμόπολη του Τυχερού, περίπου 50 χμ. βόρεια της Αλεξ/πολης με την τεχνητή λίμνη, τις παραλίμνιες εγκαταστάσεις για διαμονή, εστίαση και ιππασία.
11. Το περίφημο δάσος της Δαδιάς, περίπου 60 χμ. βόρεια της Αλεξ/πολης, που φιλοξενεί σπάνιους πληθυσμούς αρπακτικών πτηνών με οικοτουριστικές εγκαταστάσεις και δυνατότητα εστίασης.
12. Τη φημισμένη για την παράδοση στη σηροτροφία κωμόπολη του Σουφλίου, περίπου 65 χμ. βόρεια της Αλεξ/πολης, όπου μπορεί να επισκεφτεί κανείς το Μουσείο Μεταξιού. Σε απόσταση 5 χμ. από το Σουφλί, στην Κορνοφωλιά, βρίσκεται η Ιερά Μονή της παναγίας Πορταΐτισσας, μετόχι της Μονής Ιβήρων του Αγίου Ορους.
Πολυξένη Τσατσοπούλου
10. ΑΡΧΑΙΟΣ ΔΟΡΙΣΚΟΣ
Ο αρχαίος Δορίσκος βρίσκεται πάνω στον οδικό άξονα Αλεξανδρούπολης-Φερών και είναι ο σημαντικότερος αρχαιολογικός χώρος στην περιοχή, καθώς αναφέρεται στις αρχαίες πηγές ως αιγιαλός και πεδίον μέγα της Θράκης, αλλά και ως σημαντική οχυρή θέση (τείχος βασιλήιον) των Περσών από την εποχή του Δαρείου. Ο Δορίσκος εξελίσσεται σε εμπορική πόλη με μεγάλη στρατηγική σημασία, πάνω στον χερσαίο άξονα που συνδέει την Ασία με την Ευρώπη αλλά και τα παράλια του Αιγαίου με τη θρακική ενδοχώρα μέσω του Έβρου ποταμού, ο οποίος ήταν πλωτός, εκδίδει νόμισμα κατά τον 4ο αι. π.Χ., περνάει στην επιρροή του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Β΄, τον 3ο αι. βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Πτολεμαίων, για να επανέλθει γύρω στο 200 π.Χ. στην επιρροή των Μακεδόνων. Με την ίδρυση της γειτονικής Τραϊανουπόλεως φαίνεται ότι παρακμάζει και εγκαταλείπεται.
Η αρχαιολογική έρευνα αριθμεί μόλις δύο ανασκαφικές περιόδους (2007, 2010), οι οποίες έφεραν στο φως τμήματα της οχύρωσης της ακρόπολης και οικοδομικά κατάλοιπα της τελευταίας φάσης του οικισμού, επιβεβαιώνοντας τα αποτελέσματα της γεωφυσικής διασκόπησης: Λίθινα θεμέλια κτιρίων, λιθόστρωτες αυλές και δρόμοι, πήλινα δάπεδα και στρώματα πεσμένων κεραμίδων, κεραμική και εμπορικοί αμφορείς, διατροφικά κατάλοιπα (άφθονα όστρεα και οστά ζώων) συνθέτουν την εικόνα μιας μικρής οχυρωμένης θέσης που οι κάτοικοί της ασχολούνταν με τη καλλιέργεια σιτηρών και την υφαντική, το ψάρεμα και το εμπόριο, όπως μαρτυρούν τα αρχαιολογικά ευρήματα.
Ο χώρος θα αποτελέσει ένα σημαντικό προορισμό λόγω της ιστορικής του σημασίας. Σε ότι αφορά τις διαδρομές προς την γύρω περιοχή,, θα μπορεί να συνδεθεί με την Παναγία Κοσμοσώτειρα των Φερών, το Μουσείο Μεταξιού στο Σουφλί, το Φρούριο του Πυθίου καθώς και τον υδροβιότοπο στο Δέλτα του Έβρου και τον βιότοπο της Δαδιάς, σε μια διαδρομή που θα ακολουθεί αυτή της αρχαίας Εγνατίας στον άξονα σύνδεσης των αρχαιοτήτων της θρακικής παραλίας με αυτόν κατά μήκος του Έβρου. Προϋπόθεση για την αξιοποίηση του αρχαίου Δορίσκου αποτελεί η απαλλοτρίωση και η περίφραξη του αρχαιολογικού χώρου, για να αποφευχθούν τα φαινόμενα λαθρανασκαφών καθώς και η συνέχιση της αρχαιολογικής έρευνας.
Χρυσούλα Καραδήμα
11. ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ –Β. ΕΒΡΟΣ
Το Διδυμότειχο βρίσκεται στη δυτική όχθη του Έβρου, πάνω σε βραχώδη λόφο, δίπλα στον Ερυθροπόταμο, παραπόταμο του Έβρου. Οι δύο δίδυμοι λόφοι Διδυμοτείχου και Αγίας Πέτρας ελέγχουν την οδό που ένωνε την Τραϊανούπολη και την Αδριανούπολη. Εδώ γεννήθηκε ο αυτοκράτορας του κράτους της Νικαίας Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης (1222-1254) και ο Ιωάννης Ε΄ Παλαιολόγος (1341-1347). Εδώ στέφθηκε αυτοκράτορας ο Ιωάννης ΣΤ΄ Καντακουζηνός το 1341 και εδώ εξορίστηκε ο άρχων Μέγας Λογοθέτης Θεόδωρος Μετοχίτης.
Στο Διδυμότειχο μπορεί κάποιος να επισκεφθεί την Πλωτινόπολη που βρίσκεται στο λόφο της Αγίας Πέτρας στη νοτιοανατολική πλευρά του Διδυμοτείχου. Η πόλη ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Τραϊανό (98-117 μ.Χ.) και πήρε το όνομα της γυναίκας του Πλωτίνης. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως δημόσιο κτίριο στην κορυφή του λόφου και τμήμα μεγάλου δημόσιου λουτρού ή λουτρό πολυτελούς κατοικίας με ψηφιδωτά δάπεδα (2ος αι. μ.Χ.) στην ανατολική πλευρά του λόφου. Στην αυλή του κτιρίου ανασκάφηκε ένα εντυπωσιακό δείγμα υδραυλικής αρχιτεκτονικής αποτελούμενο από πηγάδι και θάλαμο. Από την Πλωτινόπολη, επίσης, προέρχεται η χρυσή σφυρήλατη προτομή του Σεπτίμιου Σεβήρου (193-211 μ. Χ.) η οποία βρέθηκε τυχαία το 1965 κατά την εκσκαφή στρατιωτικού ορύγματος.
Στον απέναντι λόφο, στον «Καλέ», υπάρχει το κάστρο του Διδυμοτείχου. Πάνω στα τείχη επαναλαμβάνεται το μονόγραμμα του δομήτορος, του πρωτοστράτορα Κωνσταντίνου Ταρχανειώτη, άρχοντα του Διδυμοτείχου στα μέσα του 14ου αι. Πεντάπλευροι πύργοι εποχής Ιουστινιανού πλαισιώνουν τις δύο κεντρικές πύλες του Διδυμοτείχου γνωστές ως «Καλέπορτες». Μέσα στο κάστρο σώζεται η εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης που χρονολογείται στα μέσα του 14ου αι. Λίγο νεότερο, στο πρώτο μισό του 14ου αι., είναι το βόρειο πρόσκτισμα του βυζαντινού μητροπολιτικού ναού του Διδυμοτείχου, όπου, κατά παράδοση, εθάπτοντο οι μητροπολίτες της πόλεως. Ο σημερινός μητροπολιτικός ναός του Αγίου Αθανασίου χρονολογείται το 1834. Ο μαλακός ημίβραχος έδωσε τη δυνατότητα στους κατοίκους να λαξεύσουν υπόγειες κοιλότητες και σπήλαια, που χρησίμευαν ως πιθώνες, δεξαμενές νερού και αποθηκευτικοί χώροι στα υπόγεια των σπιτιών τους.
Στην ανατολική πλευρά της κεντρικής πλατείας του Διδυμοτείχου υψώνεται το τέμενος του Σουλτάνου Βαγιαζίτ Α΄, το οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, αρχίζει να κτίζεται στα τέλη του 14ου αι. Μεγάλων διαστάσεων τετράπλευρο οικοδόμημα με καλολαξευμένους λίθους και μνημειώδη είσοδο βρίσκεται στη δυτική πλευρά του. Αντί κτιστών θόλων έχει πυραμιδοειδή στέγη μολυβδοφύλλων σε ξύλινο σκελετό, που στηρίζεται σε τέσσερις κτιστούς πεσσούς.
Τέλος, ο επισκέπτης μπορεί να επισκεφθεί την πινακοθήκη Ναλμπάντη, το Λαογραφικό, το Στρατιωτικό και το Εκκλησιαστικό Μουσείο της πόλης.
1. Κοντά στο χωριό Ρήγιο υπάρχουν δύο κιβωτιόσχημοι τάφοι, οι οποίοι αποκαλύφθηκαν κατά την ανασκαφή ταφικού τύμβου και χρονολογούνται τον 4ο αι. π. Χ.
2. Στο χωριό Πύθιο, μπροστά στην κοιλάδα του ποταμού Έβρου, σώζεται σχεδόν ακέραιο το κάστρο του Πυθίου (14ος αι.), που είναι λαμπρό παράδειγμα στρατιωτικής αρχιτεκτονικής κατά τους τελευταίους αιώνες του Βυζαντίου. Καταφύγιο του αυτοκράτορα Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνού (1341-1355), που μερίμνησε για την οχύρωσή του, έγινε περίφημο για απόρθητα τείχη του. Σώζονται σχεδόν ολόκληροι οι δύο κεντρικοί πύργοι: ο τετράγωνος τριώροφος πύργος, που χρησίμευε για κατοικία, και ο μικρότερος τετραώροφος πύργος, που είχε αμυντικό χαρακτήρα. Ανάμεσά τους υπάρχει η μεγάλη τοξωτή είσοδος που οδηγούσε από τον εξωτερικό στον εσωτερικό περίβολο.
3. Στο βόρειο άκρο του μικρού χωριού Δάφνη βρίσκεται ο τύμβος με τον «Τάφο του Ελαφοχωρίου». Ο τάφος (τέλος 4ου – αρχές 3ου αι. π. Χ.) είναι κτισμένος με λαξευμένους γωνιόλιθους από λατομείο πωρόλιθου της περιοχής των Μεταξάδων και καλύπτεται με τύμβο. Ο δρόμος (2,70 Χ 1,24) και ο προθάλαμος (1,20/1,10 Χ 1,02) είναι στεγασμένοι με σαμαρωτή στέγη, ενώ ο θάλαμος (2,55 Χ 2,40) με ημικυλινδρική καμάρα. Οι είσοδοι των θαλάμων σχηματίζονται με μονολιθικές παραστάδες, υπέρθυρο και κατώφλι. Τα δάπεδά τους είναι στρωμένα με πλάκες. Στο βάθος του νεκρικού θαλάμου υπάρχει κιβωτιόσχημη κλίνη και στο δάπεδό του κιβωτιόσχημος τάφος.
4. Στον αρχαιολογικό χώρο της Μικρής Δοξιπάρας-Ζώνης αποκαλύφθηκαν, μετά από ανασκαφή ταφικού τύμβου, καύσεις νεκρών, άμαξες και σκελετοί αλόγων που χρονολογούνται τον 1ο αι. μ. Χ.
Στο χωριό Σπήλαιο του Τριγώνου, στο υπόγειο του Δημοτικού Αναψυκτηρίου, λειτουργεί έκθεση φωτογραφιών, αντιγράφων και μακετών από αρχαιότητες του βορείου Έβρου.
Τέλος, σε όλη αυτή τη διαδρομή στην πεδιάδα του Έβρου, ο επισκέπτης μπορεί να δει πολλούς ταφικούς τύμβους που δεν έχουν ακόμη ανασκαφεί και ερευνηθεί.
Ματθαίος Κουτσουμανής
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.
 |
Διαπιστευμένο Μέλος στο Μητρώο Online Media του Υπουργείου Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης
