Το τελευταίο καιρό όλοι όσοι κατοικούμε σ’ αυτή τη χώρα έχουμε γίνει θεατές σε ένα κακής ποιότητας θρίλερ. Βασική πλοκή του η αντιπαράθεση ανάμεσα στη κυβέρνηση μιας κατ’ ουσία πτωχευμένης χώρας και στους εταίρους-δανειστές της. Η Ελλάδα εδώ και τριάντα κάτι χρόνια παράγει ελλείμματα στο προϋπολογισμό της, τα οποία χρηματοδοτεί με δανεισμό. Η οικονομία της διέπεται από μεγάλες αγκυλώσεις, έχει εξελιχθεί σταδιακά σε παρασιτική, ανταγωνιστικά υστερεί απελπιστικά, ταλανίζεται από το “τριπλό έλλειμμα”, σωρεύει χρέη. Τα αίτια τα γνωρίζουμε όλοι και τα έχουμε πολλάκις αναλύσει. Το ίδιο και τις λύσεις.
Το πολιτικό σύστημα όμως, που είναι ο βασικός υπεύθυνος της διαμορφωμένης κατάστασης, σε αγαστή συνεργασία με το πελατειακό κράτος, που έχει εκθρέψει, αντιστέκονται σθεναρά και δεν επιθυμούν αλλαγές. Αυτό είναι το πλαίσιο, μέσα στο οποίο καλείται η τριμερής τεχνοκρατική ομάδα (ΕΚΤ, ΔΝΤ, Ε.Ε.), ως εκπρόσωπος των δανειστών μας, να λειτουργήσει και να συμβάλλει στην επίλυση των διαρθρωτικών ανωμαλιών, τη δημοσιονομική προσαρμογή και την εξάλειψη των ελλειμμάτων.
Δυστυχώς η πορεία της “συνεργασίας” κυβέρνησης-τρόϊκας υπήρξε η χειρότερη δυνατή. Και οι δύο προσέγγισαν τον επιθυμητό στόχο με λάθος τρόπο. Η τρόϊκα πίεσε μεν και πέτυχε τη ψήφιση του μνημονίου, αλλά απ’ εκεί και πέρα άφησε την ελληνική κυβέρνηση να αποφασίσει το οικονομικό μίγμα της προσαρμογής. Έτσι οδηγηθήκαμε στο κακό. Η κυβέρνηση έθεσε πρώτη της προτεραιότητα να μην αγγίξει το πελατειακό κράτος, που με τόσο κόπο τα δύο κόμματα εξουσίας (και πρωτίστως το κόμμα της) έστηναν τόσα χρόνια. Επιδίωξε να προστατεύσει πάσει δυνάμει το δημιούργημα και τους πελάτες της.
Κι αντί να επιβάλλει μεγάλες περικοπές στις δαπάνες του δημοσίου, αντί να μειώσει το μέγεθος του υπερτροφικού κράτους, θεσμοθέτησε φορολογικές επιβαρύνσεις, για να αντισταθμίσει τη ζυγαριά. Σε μια οικονομία όμως η φοροδοτική ικανότητα είναι ευθέως ανάλογη των εσόδων και της κερδοφορίας. Όταν η οικονομία ευρίσκεται σε ύφεση, μοιραία τα έσοδα φθίνουν. Παρ’ ότι η κυβέρνηση το γνώριζε, συνειδητά επέλεξε αυτή τη διέξοδο για τους λόγους που προαναφέρθηκαν. Όπως ήταν αναμενόμενο δεν κατόρθωσε να πιάσει τους στόχους της. Η τρόϊκα κάθε φορά που οι στόχοι αποτυγχάνουν, ζητεί νέα ισοδύναμα μέτρα, η κυβέρνηση συνεχίζει να επιβάλλει φόρους και καταλήγουμε σε ένα εφιαλτικό αδιέξοδο, όπου η πραγματική οικονομία σχεδόν διαλύθηκε, ενώ οι στόχοι της δημοσιονομικής προσαρμογής παραμένουν όνειρο.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά πέρασαν δεκαεπτά μήνες. Τώρα που ήλθε η ώρα της 6ης δανειακής καταβολής, οι δανειστές μας διαπίστωσαν ότι τα χρήματα προορίζονται αποκλειστικά για εσωτερικές ανάγκες, δεν υπάρχουν λήξεις ομολόγων, ούτε υποχρέωση καταβολής τοκομεριδίων. Οι προϊστάμενοι της αποφάσισαν ότι η συγκυρία τους δίνει τη δυνατότητα να προσπαθήσουν να πιέσουν όσο μπορούν, προκειμένου να εκμαιεύσουν την υλοποίηση των πολιτικών που εξ αρχής συμβούλευαν, με μοχλό πίεσης τη καταβολή της δόσης.
Ο κίνδυνος χρεοκοπίας εμφανίζεται ιδιαίτερα αυξημένος. Δυστυχώς οι συνεχείς αναφορές στη πιθανή χρεοκοπία της χώρας από όλα τα επίσημα χείλη και οι παλινωδίες σχετικά με τη πιθανότητα ή όχι αλλαγής των όρων της συμφωνίας της 21/7/11, έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα ψυχολογικής φόρτισης ανατροφοδοτούμενο, που αποτρέπει την ομαλή λειτουργία της οικονομίας, ενώ παράλληλα εξαντλεί τα ψυχικά αποθέματα διαχείρισης των πάντων. Το ερώτημα είναι πόσο μπορεί να αντέξει μια κοινωνία και μια οικονομία αυτή τη νοσηρή κατάσταση, όπου το μεγαλύτερο μέρος της υπολειτουργεί η αδρανεί. Έχω την αίσθηση πως η ηγεμονική δύναμη της ευρωζώνης, η Γερμανία, προσπαθεί να ελέγξει τις εξελίξεις και να τις οδηγήσει σε λύσεις που θα ικανοποιήσουν τις αγορές, έστω και καθυστερημένα.
Νομίζω ότι οι Γερμανοί, παρά την αντίθεση των Γάλλων, που φοβούνται πως θα χάσουν τον έλεγχο των τραπεζών τους, θα προχωρήσουν σε τροποποίηση των όρων του PSI της 21/7. Θα επιβάλλουν πολύ μεγαλύτερο haircut στο ελληνικό χρέος, τουλάχιστον στο μέρος του που δεν αποτελεί προϊόν διακρατικών δανείων (μνημόνιο). Τη λύση αυτή όμως δεν θα μας τη “χαρίσουν”. Γνωρίζουν καλά ότι η λύση θα πρέπει να είναι τέτοια, που δεν θα ελκύει και άλλες προβληματικές οικονομίες της ευρωζώνης να τη διεκδικήσουν η να την εκβιάσουν. Θα εμπεριέχει λοιπόν “απώλεια εθνικής κυριαρχίας” για την Ελλάδα. Θεωρώ βέβαιο ότι ο μηχανισμός ESM θα είναι έτοιμος το συντομώτερο, σίγουρα εντός του 2012, από το 2013 που είχε αποφασιστεί αρχικά. Οι Γερμανοί έχουν προδιαγράψει το σενάριο τους για τη χώρα μας. Κι αυτό περιλαμβάνει τα παρακάτω στάδια:
* Πίεση στη κυβέρνηση για την επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος το 2012, με μοχλό της πίεσης τη καταβολή της 6ης δόσης.
* Ενίσχυση του EFSF με τα απαραίτητα κεφάλαια, ώστε να “πεισθούν” οι αγορές ότι καμία χώρα της ευρωζώνης θα μείνει απροστάτευτη και να εξαναγκαστούν σε ελάττωση των πιέσεων στις υπερχρεωμένες οικονομίες.
* Ενίσχυση του Τ.Χ.Σ. με 30-50 δίς ευρώ, από 10 που είχε αρχικά υπολογιστεί, ώστε να είναι εφικτή η ανακεφαλαιοποίηση του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, μετά από μια γενναία απομείωση της αξίας των ελληνικών ομολόγων.
* Ενεργοποίηση του ESM εντός του 2012, το ενωρίτερο δυνατό.
* Ασφυκτικός έλεγχος των μηχανισμών εξουσίας της Ελλάδας από εντεταλμένους ανώτερους υπαλλήλους και τεχνοκράτες.
* Εφαρμογή μορφής “ελεγχόμενης” χρεοκοπίας, πιαθανότατα εντός του 2012.
Στο τέλος της διαδικασίας θα γίνει ταμείο. Θα αποτιμηθούν τα αποτελέσματα της “επιχείρησης”. Εάν η συνταγή κριθεί επιτυχής, θα χρησιμοποηθεί και σε άλλες ευρωζωνικές προβληματικές οικονομίες. Εάν κριθεί αποτυχημένη, θα αναζητηθεί νέα συνταγή. Έτσι κι αλλιώς το πειραματόζωο ήταν σε κώμα, το διακύβευμα δεν θα ήταν σημαντικό.
Η πορεία που περιέγραψα δεν θα είναι εύκολη. Συμμετέχουν παράγοντες, όπως το πολιτικό σύστημα και η κοινωνία, που ίσως συμπεριφερθούν “απρόβλεπτα” και οδηγήσουν σε “ατύχημα”.
Επειδή πολλοί πανηγυρίζουν στο άκουσμα μιας σημαντικής απομείωσης του χρέους, θεωρώντας ότι μας χαρίζονται χρεωστούμενα χρήματα, άρα μόνο ωφέλεια μπορούμε να έχουμε, να επισημάνω εδώ ότι τίποτα δεν είναι όπως εκ πρώτης όψεως δείχνει. Είναι αλήθεια ότι η ελεγχόμενη χρεοκοπία, που θα περιλαμβάνει μεγάλη απομείωση χρέους, θα καταστήσει το υπολοιπόμενο χρέος βιώσιμο και εξυπηρετήσιμο, αλλά… Υπάρχουν πολλά “αλλά” που πρέπει να σταθμιστούν. Μετά το haircut δεν πρόκειται για μεγάλο διάστημα να μπορέσει η χώρα να ξαναδανειστεί από τις αγορές.
Παράλληλα θα σταματήσει η δανειοδότηση από τους εταίρους μας. Μέλημα τους πιά θα είναι οι υπόλοιπες οικονομίες και η ανακεφαλαιοποίηση του ευρωζωνικού χρηματοπιστωτικού τομέα. Η χώρα μας θα πρέπει να έχει δευτερογενώς ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς εφεξής, δηλαδή ισοσκελισμένους συμπεριλαμβανομένων των κονδυλίων εξυπηρέτησης του χρέους. Τέλος τεράστιος θα είναι ο κίνδυνος πλήρους αφελληνισμού του χρηματοπιστωτικού μας συστήματος. Με την ανακεφαλαιοποίηση οι τράπεζες θα υποστούν μια μορφή κρατικοποίησης.
Δεν γνωρίζω εάν θα περάσουν στα χέρια του κράτους η στα χέρια των μετόχων του ΤΧΣ που θα τις ανακεφαλαιοποιήσει. Μετά την εξυγίανση τους όμως, όταν θα διατεθούν εκ νέου στον ιδιωτικό τομέα, δεν νομίζω ότι θα υπάρχουν έλληνες κεφαλαιούχοι, που να είναι σε θέση να τις αγοράσουν. Και το χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι η καρδιά της οικονομίας. Από αυτό περνούν σχεδόν τα πάντα. Θα είναι τεράστιο το πλήγμα για τη χώρα, εάν ιδιοκτησιακά θα ανήκει αποκλειστικά σε ξένα χέρια.
George Billinis
Αρχιτέκτονας
πρώην γενικός γραμματέας Φιλελεύθερης Συμμαχίας
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.
 |
Διαπιστευμένο Μέλος στο Μητρώο Online Media του Υπουργείου Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης
