Η άνοδος του Εντογάν διευκολύνθηκε από την κατάρρευση του παλιού πολιτικού κατεστημένου , λόγω των μέτρων λιτότητας, από τα υπογείως δρώντα ισλαμικά τάγματα, από την έξυπνη προεκλογική τακτική, καθώς εστίαζε την προσοχή του στην οικονομία και όχι στην ισλαμοποίηση της κοινωνίας, από την καλή του θητεία ως δημάρχου Κωνσταντινούπολης , από το δίκτυο του ιεροκήρυκα Γκιουλέν που μέσω μια σειράς ιδιωτικών σχολείων και ιδιωτικών μέσων ενημέρωσης, εντός και εκτός Τουρκίας, προπαγάνδιζε ένα Ισλάμ με ανθρώπινο πρόσωπο (ανεκτικότητα, εξωστρέφεια, τουρκο- ισλαμική σύνθεση, υπερτονισμός του σουφισμού, ισοτιμία γυναικών, προαιρετική χρήση της μαντίλας). Ο Γκιουλέν στήριζε ισλαμικά κόμματα και μέσω φροντιστηρίων για τις εξετάσεις στα Πανεπιστήμια προπαρασκεύαζε μελλοντικά στελέχη για νευραλγικούς τομείς στην αστυνομία και τη δικαιοσύνη , αρχικά απαρατήρητα, ώστε να δράσουν την κατάλληλη στιγμή. Δεν συγκρούστηκε μετωπικά με τον στρατό μετά το 1980. Όταν ο στρατός υποψιάστηκε τον πραγματικό του ρόλο, ο Γκιουλέν έφυγε από την Τουρκία στην Αμερική το 1999. Αλλά δεν σταμάτησε την δραστηριότητά του μέσω των πολλαπλών δικτύων για έναν ‘’ ισλαμο- τουρκικό εκσυχρονισμό’’. Γκιουλέν και Ερντογάν αρχικά συνεργάστηκαν κατά του κεμαλικού κατεστημένου.
Ο αγαπημένος ποιητής του Ερντογάν ήταν τώρα ο Yunus Emre, εκπρόσωπος του σουφισμού, που παρουσίαζε το Ισλάμ ως θρησκεία ειρήνης. Πρωθυπουργός ορίστηκε αρχικά ο μειλίχιος Αβδουλάχ Γκιούλ . Γεννημένος σε συντηρητικό χωριό της Καισάρειας, φοίτησε αρχικά στο θρησκευτικό σχολείο Imam Hatip, κατόπιν σε κρατικό Πανεπιστήμιο , εκπόνησε διατριβή με θέμα ‘’Ισλάμ και Ανάπτυξη’’, σπούδασε κατόπιν δύο χρόνια οικονομικά στο Λονδίνο και εργάστηκε στη Σαουδική Αραβία σε Αναπτυξιακή Τράπεζα. Ομιλεί άψογα Αγγλικά και Αραβικά. Ως κύριο σύμβουλο στην Εξωτερική Πολιτική διόρισε, τον Μάρτιο του 2003, τον καθηγητή Αχμέτ Νταβούτογλου, που έχοντας ζήσει στη Μαλαισία, διαπίστωσε ότι Ισλάμ και Καπιταλισμός συνάδουν απόλυτα. Κατά τη στρατηγική του, όπως την ανάλυσε στο βιβλίο του ‘’ Το στρατηγικό βάθος. Η διεθνής θέση της Τουρκίας’’ η οικονομική και πολιτιστική διπλωματία έπρεπε να είναι οι άξονες της τουρκικής πολιτικής στα Βαλκάνια, στη Μέση Ανατολή και στον Καύκασο, ξεκινώντας από μηδενική βάση, αγνοώντας τα προβλήματα με τους γείτονες. Με την κυριαρχία του κεμαλικού δόγματος η Τουρκία ήταν μια διχασμένη προσωπικότητα. Η αναζήτηση της τουρκικής ταυτότητας προϋπέθετε έναν συνδυασμό του τουρκικού εθνικισμού με το μετριοπαθές Ισλάμ, μια συμφιλίωση της δημοκρατίας και του καπιταλισμού με το Ισλάμ , ισχυριζόταν ο Νταβούτογλου.
Αφού πέτυχε ακυρωτική απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου για την καταδίκη του το 1998, ο Ερτογάν ανέλαβε επίσημα τον Μάρτιο του 2003 την Πρωθυπουργία. Ο Γκιούλ έγινε υπουργός Εξωτερικών. Όπως αναφέρθηκε , δεν έπρεπε να αποκαλυφθεί η μυστική ισλαμική ατζέντα. Τα μείζονα θέματα ήταν η συρρίκνωση του ρόλου του στρατού και η ανόρθωση της οικονομίας. Τον Ιούλιο του 2003 αποδυνάμωσε το Εθνικό Συμβούλιο Ασφάλειας. Οι στρατηγοί δεν είχαν πλέον το δικαίωμα , μέσω του Συνταγματικού Δικαστηρίου, να καθαιρέσουν τον Πρωθυπουργό ή να κάνουν πραξικόπημα. Μιλούσε για Δημοκρατία και μελλοντική ένταξη της Τουρκίας στην Ευρώπη, ανοίγοντας το 2005 τα ενταξιακά κεφάλαια, αλλά ο πραγματικός του σκοπός ήταν η συρρίκνωση του ρόλου του στρατού. Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις συναντούσαν εμπόδια. Η ΕΕ, αγνοώντας τη σημασία του στρατού στην Τουρκία, επέμεινε στη συρρίκνωση του ρόλου του στρατού. Προφασιζόμενος την απόπειρα πραξικοπημάτων, τα επόμενα χρόνια καθαιρούσε ανώτατους αξιωματικούς. Το 2007 ο Γκιούλ εκλέχτηκε Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Το 2008 η Βουλή ψήφισε νόμο για την μαντίλα των γυναικών στα Πανεπιστήμια. Ο Γκιούλ ως Πρόεδρος δεν αντιστάθηκε. Σχετικά με την οικονομία, ο Ερντογάν αντιλήφθηκε ότι η συνταγή των ιδιωτικοποιήσεων τον συνέφερε, κρατικές επιχειρήσεις δίνονταν σε συγγενείς του και ομοϊδεάτες του, αλλά έπρεπε να υπάρξει και ανάπτυξη. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, η Τουρκία θεωρήθηκε από τους Άραβες ασφαλής χώρα για επενδύσεις. Η εισροή αραβικών κεφαλαίων και η λήψη δανείων από Αραβικές τράπεζες έδωσαν μια ώθηση στον κατασκευαστικό κυρίως τομέα, εξασφαλίζοντας θέσεις εργασίας με εταιρείες κομματικών συγγενών του, ενώ στη Ανατολία, όπως και επί Οζάλ, αναδύθηκε μια τάξη κομματικών επιχειρηματιών (οι τίγρεις της Ανατολίας). Δημιουργήθηκε μια αίσθηση αυτοπεποίθησης και αισιοδοξίας. Οικονομολόγοι επισήμαναν, ωστόσο, ότι η γρήγορη υπερθέρμανση της τουρκικής οικονομίας ενείχε τον κίνδυνο εκδήλωσης αρρυθμιών, ότι είχε τα δομικά χαρακτηριστικά μιας πιστωτικής φούσκας . Σοβαροί Τούρκοι αναλυτές επισήμαναν ότι Τουρκία μπορεί θεωρητικά να ανήκει στους G- 20, όμως δεν είναι παίχτης στο διεθνές οικονομικό σύστημα, ότι εισάγει παρά εξάγει κεφάλαια. Κρίνοντας εκ των υστέρων τα πράγματα, μάλλον δικαιώθηκαν.
Μετά την παράδοση του Οτσαλάν, οι σχέσεις Συρίας- Τουρκίας βελτιώθηκαν σημαντικά. Το 2004 ο Σύρος Πρόεδρος Bashar al Assad, γιος του Hafez al Assad , επισκέφθηκε την Τουρκία. To ό,τι ήταν Αλεβίτης, δεν είχε σημασία για τον Ερντογάν σε επικοινωνιακό επίπεδο. Οι διμερείς σχέσεις βελτιώθηκαν σε τέτοιο βαθμό που έγιναν και κοινές στρατιωτικές ασκήσεις. Το ζεύγος Ερντογάν , με τη σύζυγο του Ερντογάν να φοράει πάντα μαντίλα, έκανε διακοπές με το ζεύγος Assad, με τη σύζυγο του Bashar al Assad να φορά ευρωπαϊκή ενδυμασία, έχοντας ζήσει στην Αγγλία.
Οι κινήσεις του ήταν προσεχτικές, δεν έπρεπε όμως να ξεχνά τις ρίζες του και τη μελλοντική ισλαμική ατζέντα. Το 2003 δεν επέτρεψε τη διέλευση αμερικανικών στρατευμάτων από το έδαφος της Τουρκίας κατά του Ιράκ για την ανατροπή του Saddam Hussein. Από τη διάλυση του Ιράκ αναδείχτηκε κουρδική οντότητα στο Βόρειο Ιράκ και άρχισε να συγκροτείται κουρδική ταυτότητα. Το Μάιο του 2009 διόρισε τον Αχμέτ Νταβούτογλου ως υπουργό Εξωτερικών , στη θέση του Αλί Μπαμπατζάν. Τον Νοέμβριο του 2009 ο Νταβούτογλου εξήγγειλε από το Σαράγιεβο το δόγμα του Νεοθωμανισμού.
Έχουμε κοινή ιστορία, κοινό πεπρωμένο, κοινό μέλλον. Όπως και τον 16ο αιώνα, όταν τα οθωμανικά Βαλκάνια αναδύονταν , εμείς θα καταστήσουμε πάλι τα Βαλκάνια, τον Καύκασο και τη Μέση Ανατολή – μαζί με την Τουρκία- το κέντρο της παγκόσμιας πολιτικής στο μέλλον. Αυτός είναι ο στόχος της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής και θα τον πετύχουμε. Θα ενώσουμε πάλι τα Βαλκάνια , τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο στη βάση των αρχών της περιφερειακής και παγκόσμιας ειρήνης, όχι μόνο για μας, αλλά και για την ανθρωπότητα.
Σύμφωνα με τον Νταβούτογλου, η Τουρκία όφειλε να ασκεί μια πολιτιστική διπλωματία ( διατήρηση και ανακαίνιση των οθωμανικών μνημείων, αλλά από την τουρκική εταιρεία ΤΙΚΑ ) και μια οικονομική διπλωματία. Ο διακηρυγμένος απ΄αυτόν Νεοθωμανισμός ήταν ένα μίγμα μετριοπαθούς ισλαμισμού, τουρκισμού (ή παντουρκισμού) και οθωμανικού αταβιστικού συνδρόμου. Εκδηλωνόταν με την αντίστοιχη μορφή, ανάλογα με την περιοχή ( στον αραβικό κόσμο ως ισλαμισμός- παράδοση του σουλτανικού Χαλιφάτου- στον Καύκασο και στην Κεντρική Ασία ως παντουρκισμός, στα Βαλκάνια ως νεοθωμανικός πολιτιστικός ιμπεριαλισμός.
Όταν στις 27 Δεκεμβρίου 2009 το Ισραήλ εισέβαλε στρατιωτικά στην αυτοδιοικούμενη λωρίδα της Γάζας για να αποδυναμώσει την Χαμάς και να τερματίσει την μακροχρόνια εκτόξευση πυραύλων κατά του Ισραήλ, στις 28 Δεκεμβρίου 2009 στο Davos ο Ερντογάν λογομάχησε με τον Πρόεδρο του Ισραήλ Simon Peres και εγκατέλειψε επιδεικτικά το βήμα του ομιλητή. Υπήρχε σκοπιμότητα, η Χαμάς που ελέγχει τη λωρίδα της Γάζας είναι δημιούργημα των Αδελφών Μουσουλμάνων, η Φατάχ που δρα στην Δυτική Όχθη είναι η πολιτική εκπρόσωπος της άλλοτε PLO. O Ερντογάν ανήκει στους Αδελφούς Μουσουλμάνους. Η πράξη του εγκωμιάστηκε από τους Παλαιστίνιους ως ηρωική, αλλά και από απλούς Τούρκους πολίτες. Όταν στις 31 Mαΐου 2010 έξι τουρκικά πλοία, φαινομενικά με ανθρωπιστική βοήθεια, αλλά υπήρχε η υποψία για όπλα, επιχείρησαν να άρουν τον αποκλεισμό της Γάζας , το ναυτικό του Ισραήλ , σε διεθνή ύδατα, τα κούρσεψε και σκότωσε εννέα Τούρκους ακτιβιστές. Η Τουρκία ανακάλεσε τον πρεσβευτή της από το Ισραήλ.
Ο Ερντογάν αποσκοπούσε πρωτίστως στην εμπέδωση της εξουσίας του . Στις εκλογές της 22 Ιουλίου 2007 κέρδισε το 47% των ψήφων. Στις 12 Σεπτεμβρίου 2010 , επέτειο του πραξικοπήματος του 1980, διεξήχθη δημοψήφισμα για συνταγματική αναθεώρηση με βασικά σημεία την παρεμπόδιση της απαγόρευσης κομμάτων και την αναβάθμιση των πολιτικών δικαστηρίων έναντι των στρατοδικείων, το σύνθημα ήταν ‘’ περισσότερη Δημοκρατία’’. Επακολούθησαν συλλήψεις στρατηγών. Το 58% ψήφισε τη συνταγματική αλλαγή. Στις βουλευτικές εκλογές της 10ης Ιουνίου 2011 κέρδισε το 49, 8 % των ψήφων.
Η λεγόμενη Αραβική Άνοιξη το 2011 ‘’αποκάλυψε’’ το πραγματικό πρόσωπο του Ερντογάν. Ερντογάν και Νταβούτογλου πίστευαν ότι επέστη τη στιγμή ο αραβικός κόσμος να βρει το φυσικό του χώρο , υπό τουρκική / νεοθωμανική κηδεμονία, και να απαλλαγεί οριστικά από τη δυτική αποικιοκρατία και τα κοσμικά στρατιωτικά καθεστώτα με τη νίκη των Αδελφών Μουσουλμάνων. Αφορμή για τη Αραβική άνοιξη ήταν η αυτοπυρπόληση ενός μικροπωλητή στην Τυνησία που δεν είχε άδεια πώλησης, ακολούθησαν ταραχές στην Αίγυπτο, στη Συρία, και ο πόλεμος στη Λιβύη, διαφάνηκαν τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα των αυταρχικών στρατιωτικών καθεστώτων από τα οποία τροφοδοτούνταν οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι. Για την Τουρκία ιδιαίτερη σημασία είχε η Συρία και η Αίγυπτος, η μήτρα των Αδελφών Μουσουλμάνων, που τώρα εξελίσσονταν σε κόμμα. Και στις δύο χώρες τα στρατιωτικά καθεστώτα είχαν προϊστορία με τους αδελφούς Μουσουλμάνους. Στην Αίγυπτο είχαν εκδιωχθεί ανηλεώς επί Νάσσερ ( 1954- 1970) , ο Σαντάτ ( 1970- 1981) επέδειξε μια μικρή ανεκτικότητα , αλλά δολοφονήθηκε από τους Αδελφούς Μουσουλμάνους τον Σεπτέμβριο του 1981, λόγω των μονομερών συμφωνιών Camp David με το Ισραήλ ( 1978-79), χωρίς επίλυση του Παλαιστινιακού , ο νέος Πρόδερος Μουμπάρακ είχε αρνητική στάση απέναντι στους Αδελφούς Μουσουλμάνους. Τώρα οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι, οργανωμένοι σε κόμμα, κέρδισαν τις εκλογές υπό τον Μόρσι το 2012, συνεργάστηκαν με τους Σαλαφιστές, επέβαλαν πραγματική ισλαμική τρομοκρατία ( με θύματα κυρίως Κόπτες χριστιανούς) , δεν έλυσαν κανένα οικονομικό πρόβλημα, με αποτέλεσμα να ανατραπούν από τον στρατό το καλοκαίρι του 2013. Όταν ο Μόρσι, ως νέος Φαραώ ήταν στην εξουσία, ο Ερντογάν ως νέος σουλτάνος , απόγονος του Σελίμ Α’ που κατέλαβε τη Αίγυπτο και έλαβε το τίτλο του Χαλίφη το 1571, επισκέφθηκε την Αίγυπτο, αποβλέποντας σε συμμαχία. Η επέμβαση του αιγυπτιακού στρατού κατά των Αδελφών Μουσουλμάνων το 2013 ματαίωσε τα σχέδιά του . Για το λόγο αυτό μισεί θανάσιμα τον Σίσι.
Μη ευέλικτη υπήρξε και η στάση του στη Συρία, όπου η ισλαμική αλληλεγγύη με τους Αδελφούς Μουσουλμάνους υπερίσχυσε της φιλίας του με τον Assad το 2011. Η οικογένεια Assad είναι Αλεβίτες και ανήκει στο ‘’σοσιαλιστικό’’ Κόμμα Baath. Από το 1963 το κόμμα διείσδυσε στον πολιτικό βίο της Συρίας, όπου κυβερνούσε η πλειοψηφία τω Σουνιτών . Το 1966 ριζοσπαστικοί αξιωματικοί του Κόμματος Baath με πραξικόπημα επέβαλαν τον πατέρα Hafez al Assad ως υπουργό Αμύνης. Ο Πρόεδρος και ο Πρωθυπουργός παρέμειναν Σουνίτες. Με τη δύναμη του στρατού το 1970 οι Αλεβίτες του Κόμματος Baath κατέλαβαν ολοκληρωτικά την εξουσία και ο Hafez al Assad από τη Λαττάκια έγινε Πρόεδρος, εκτοπίζοντας πλήρως την πλειοψηφία των Σουνιτών, που είχαν τα προπύργιά τους στις πόλεις Homs, Hama και Aleppo ( Χαλέπι). Αλλά η έννοια Σοσιαλισμός στον αραβικό κόσμο σήμαινε απλά κοσμικό κράτος, εθνικοποίηση των ξένων επιχειρήσεων και αγροτική μεταρρύθμιση . Δεν είχε σχέση με τον δυτικό Μαρξισμό και την πάλη των τάξεων. Στη Συρία η πλειοψηφία (70 %) είναι Σουνίτες, οι Αλεβίτες, οι Δρούζοι Μουσουλμάνοι ( πιστεύουν στη μετεμψύχωση), οι Σιΐτες και οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί είναι μειοψηφία. Για να διατηρηθεί η συνοχή του θρησκευτικού μωσαϊκού χρειαζόταν πρωτίστως μια ισορροπημένη οικονομική και κοινωνική πολιτική, όπως και μια επικοινωνιακή πολιτική. Ο Assad , αν και Αλεβίτης, προσευχόταν επιδεικτικά στο τζαμί των Ομμαϋαδών στη Δαμασκό, έδρα του πρώτου Χαλιφάτου. Ο πατήρ Assad στράφηκε στη Σοβιετική Ένωση και στα κομμουνιστικά κράτη για βοήθεια, ιδιαίτερη η κομμουνιστική Τσεχοσλοβακία χορηγούσε δάνεια στη Συρία, το 1971 η Σοβιετική Ένωση απέκτησε ναυτική βάση στην Tartus – Lattakia. To 1973 ο Hafez al Assad σχεδίαζε να μετονομάσει στο Σύνταγμα τη Συρία σε ‘’Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Συρίας ‘’. Από τους Σουνίτες κατηγορήθηκε για ‘’αθεϊσμό ‘’ και προκλήθηκε εξέγερση. Με την άνοδο του είχε το Ισλάμ τα επόμενα χρόνια ( ιρανική επανάσταση τον Φεβρουάριο 1979, εξέγερση της Μέκκας τον Νοέμβριο του 1979 και ενίσχυση των Wahhabi – πουριτανοί του Ισλάμ, ακραίοι φονταμενταλιστές- από την Σαουδική βασιλική οικογένεια, δολοφονία του Σαντάτ στην Αίγυπτο το 1981) προκάλεσαν νέα εξέγερση των Σουνιτών , στις αρχές του 1982 στην πόλη Hama, που κατεστάλη βίαια από τον αδελφό του Hafez al Assad. Μετά τη πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και των κομμουνιστικών χωρών η Συρία απώλεσε την εξασφάλιση δανείων. Ο διάδοχος, ο γιός του, ο Bashar al Assad, περιέκοψε επιδόματα και έλαβε μέτρα φιλελευθεροποίησης της οικονομίας, με αποτέλεσμα κρούσματα διαφθοράς επαρχιακών διοικητών. Σε μια επαρχιακή διαδήλωση κατά της διαφθοράς η αστυνομία και ο στρατός χρησιμοποίησαν υπέρμετρη βία από φόβο μήπως οι Σουνίτεs επιδιώκουν εκδίκηση για τα αιματηρά γεγονότα του 1973 και 1982 . Η μη ευέλικτη συμπεριφορά του γιου Assad προκάλεσε εμφύλιο πόλεμο. Όταν ο Bashrar al Assad απέρριψε διαμεσολάβηση της Τουρκίας, η Τουρκία στάθηκε στο πλευρό των εξεγερμένων Σουνιτών, συγκροτήθηκε ένας σουνιτικός άξονας με την ανάμιξη της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ. Οι δυνάμεις του Assad αντιστέκονταν, τον Μάρτιο του 2013 και το αυτοαποκαλούμενο’’ Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ’’ κατέλαβε περιοχές της Βορείου Συρίας με πρωτεύουσα τη Ράκκα , στις αρχές του 2014 το Ισλαμικό Κράτος κατέλαβε πολλές περιοχές του Βορείου Ιράκ, στις 20 Ιουνίου ο Abu Bakr al – Baghati ανακήρυξε την ίδρυση Χαλιφάτου (ISIS) από τη Μοσούλη. Καθώς οι Κούρδοι της Τουρκίας είχαν το αίτημα για αυτονομία ( και όχι απλά αναγνώριση γλώσσας), ο Ερντογάν συνεργάστηκε με τον ΙSIS για να αποτρέψει στο Ιράκ και τη Συρία την ίδρυση κουρδικού κράτους. Χωρίς την Τουρκία ως χώρα διέλευσης τρομοκρατών ο ΙSIS δεν θα μπορούσε να αναπτυχθεί. Έμεινε απαθής η Τουρκία, όταν οι Κούρδοι με αμερικανική βοήθεια, στις αρχές του 2015, υπερασπίστηκαν επιτυχώς το Kobani. Στη Συρία τα όρια μεταξύ μετριοπαθούς και ριζοσπαστικής αντιπολίτευσης ήταν ρευστά. Όταν το 2015 και η Ρωσία στάθηκε στο πλευρό του Assad, ο σουνιτικός άξονας διασπάστηκε και η Τουρκία φάνηκε να αποστασιοποιείται από τον ΙSIS , καιροσκοπικά και επιλεκτικά. Ως αντίδραση ο ISIS έπληξε και τουρκικούς στόχους για την ‘’προδοσία’’.
Το καθεστώς Ερντογάν που επαινούνταν από τη Δύση ως φάρος εκδημοκρατισμού και οικονομικής ανάπτυξης χρησιμοποίησε υπέρμετρη βία για να διαλύσει μια περιβαλλοντική διαμαρτυρία για την καταστροφή του πάρκου Γκεζί, στη πλατεία Τaksim. Οι ταραχές απλώθηκαν και σε άλλες πόλεις ως διαμαρτυρία για την επαυξανόμενη αυταρχικότητα του καθεστώτος. Με την καταστροφή του πάρκου ο Ερντογάν ήθελε να κατασκευάσει τζαμί. Υπήρχε και ένας συμβολισμός. Από το χώρο αυτό άρχισε τον Απρίλιο του 1909 η αντεπανάσταση του Αβδούλ Χαμίτ Β΄ κατά των Νεοτούρκων. Ο σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ Β΄ με την πανισλαμική ιδεολογία είναι το πρότυπο του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. Άλλωστε η πλατεία Taksim ήταν συνδεδεμένη με τις αιματηρές απεργίες της εργατικής πρωτομαγιάς. Μετά το Γκεζί τίποτα δεν ήταν το ίδιο. Επειδή ο Γκιουλέν διαφώνησε με τη χρήση βίας, ο Ερντογάν έκλεισε τα σχολεία του Γκιουλέν, επιφέροντας οικονομικά πλήγματα στο κίνημά του. Τον Δεκέμβριο του 2013 οι Γκιουλενικοί αποκάλυψαν σκάνδαλα του διεφθαρμένου περιβάλλοντος του Ερντογάν. Άρχισε ένας ενδοϊσλαμικός πόλεμος που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, καθώς ο Ερντογάν επιδίωξε να εξαρθρώσει το πολύπλευρο δίκτυο του Γκιουλέν. Στις εκλογές της 7ης Ιουλίου 2015 απώλεσε την απόλυτη πλειοψηφία και Κουρδικό Κόμμα με 13% μπήκε στη Βουλή. Ο Ερντογάν αρνήθηκε τη συνεργασία με άλλα κόμματα , προκήρυξε πρόωρες εκλογές την 1η Νοεμβρίου 2015 και κέρδισε την απόλυτη πλειοψηφία με τις ψήφους των ακραίων εθνικιστών . Ήρε τη ασυλία των Κούρδων βουλευτών. Η διακυβέρνησή του έγινε αυταρχική. To πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016, οργανωμένο ίσως από τους υπό απόλυση Γκιουλενικούς αξιωματικούς, ήταν’’ κακότεχνο’’, για το οποίο γνώριζαν οι τουρκικές μυστικές υπηρεσίες, έχασε τον χαρακτήρα του αιφνιδιασμού, εκδηλώθηκε βράδυ, αντί για μεταμεσονύχτιες ώρες , και απέτυχε. Αν δεν είχε γίνει αντιληπτό έγκαιρα το σχεδιαζόμενο πραξικόπημα, ο Ερντογάν θα είχε απολύσει τον αρχηγό των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, τον Hakan Fidan. Δεν είναι βέβαιο αν ίδιος ο Γκιουλέν είχε ανάμιξη. Πάντως, χρησιμοποιήθηκε το πραξικόπημα από τον Ερντογάν ως δικαιολογία για κύμα εκκαθαρίσεων από τους Γκιουλενικούς που προσέλαβε τον χαρακτήρα μεσαιωνικής καταδίωξης μαγισσών, όπως και για μεταβολή του πολιτεύματος σε Προεδρική Δημοκρατία το 2017, με επαυξημένες τις αρμοδιότητες του Προέδρου.
Η τουρκική κοινωνία είναι πολωμένη όσο ποτέ, η οικονομία άρχισε να παρουσιάζει σημάδια κρίσης, η λίρα υποτιμήθηκε. Στην εξωτερική πολιτική ο νεοθωμανισμός αποδείχτηκε παρωχημένος, η Τουρκία έχει προβλήματα σε όλους τους γείτονες, τα βαλκανικά κράτη προσβλέπουν στην ΕΕ, με το αντικουρδικό σύνδρομο η Τουρκία βλέπει παντού τρομοκράτες, στη Μέση Ανατολή η κατάσταση εξελίχθηκε διαφορετικά απ’ ό,τι πίστευαν οι Εντογάν και Νταβούτογλου, η Τουρκία δεν είναι πρωταγωνιστής. Στο Βόρειο Ιράκ μπορεί οι Κούρδοι να μην απέκτησαν ανεξάρτητο κράτος, αλλά εμπεδώνεται μέσω της αυτονομίας κουρδική ταυτότητα. Οι Κούρδοι, ζώντας σε 4 κράτη, δεν έχουν ενιαία ταυτότητα. Στη Συρία και στο Ιράκ, η κουρδική ταυτότητα αναπτύχθηκε σε αντίθεση με τους Άραβες, στην Τουρκία σε αντίθεση με τους Τούρκους, στο Ιράν, παρά τη συγγένεια της κουρδικής με τη περσική, σε θρησκευτική κυρίως βάση. Οι Κούρδοι είναι Σουνίτες, οι Πέρσες Σιΐτες. Στη Συρία οι Κούρδοι πολέμησαν το Ισλαμικό Κράτος και θα είναι συνταγματική συνιστώσα στη νέα Συρία. Αν καταφέρουν να συνδεθούν εδαφικά και ενεργειακά με τους Κούρδους του Ιράκ γίνονται παράγοντας στη Μέση Ανατολή.
Η τουρκική εισβολή νωρίτερα στο Αφρίν και η προγενέστερη κατάληψη ορισμένων πόλεων (Jarablus, Al bab) αποσκοπούσε να αποτρέψει την επικοινωνία Κουρδικών θυλάκων. Η μικρή υποχώρηση των Κούρδων από τη Βόρειο Συρία για τη δημιουργία ζώνης ασφάλειας αποσκοπούσε από τους Αμερικανούς να διασκεδάσει τους φόβους των Τούρκων ότι η Τουρκία κινδυνεύει από τους Κούρδους πολιτοφύλακες της Συρίας, επέφερε όμως την προσέγγιση των Κούρδων με τον Assad, ενώ οι Αμερικανοί δεν έχουν εντελώς εγκαταλείψει τη Συρία. Γαλλία και Αμερική έχουν προσκαλέσει Κούρδους στρατηγούς. Το παιχνίδι του Ερντογάν με τη Μόσχα είναι τακτικισμός, η Ρωσία θέλει τον Τουρκία ταραξία εντός του ΝΑΤΟ, και θα ολοκληρώσει το πρόγραμμα των S- 400, αν η Τουρκία εγκαταλείψει το ΝΑΤΟ, κάτι που η Άγκυρα δεν θα κάνει. Παρά τις μπίζνες με την Τουρκία, η Ρωσία δεν εγκαταλείπει τον Assad, βομβαρδίσει με τη συριακή αεροπορία το Ιντλίπ, το τελευταίο καταφύγιο των τχιζαντινών ( η προγενέστερη συμφωνία Ρωσίας – Τουρκίας για ‘’ ζώνη αποκλιμάκωσης’’ στο Ιντλίπ δεν απέδωσε) και στηρίζει τον Χαφτάρ στη Λιβύη. Είναι παραλογισμός η θέση του Ερντογάν ότι το ΝΑΤΟ δεν προστάτευσε την Τουρκία από τους ‘’τρομοκράτες’’ Κούρδους της Βόρειας Συρίας, η Τουρκία εκβιάσει την ΕΕ με το προσφυγικό, οι παράνομες γεωτρήσεις στην Κύπρο και το πρόσφατο μνημόνιο με τη Λιβύη- κράτος παρία- είναι σπασμωδικές κινήσεις που δείχνουν το αδιέξοδο και την ανασφάλεια της Τουρκίας. Σωστά ενεργεί , έστω και καθυστερημένα, η ελληνική διπλωματία, που σπεύδει να ανακηρύξει ΑΟΖ με την Αίγυπτο και την Ιταλία, και συνάπτοντας συμμαχίες προς απομόνωση της Τουρκίας. Ο γράφων δεν είναι ειδικός για το Διεθνές Δίκαιο ή το Δίκαιο της Θάλασσας για να υποβάλει προτάσεις επί του πρακτέου. Αν όμως είχε οροθετηθεί , έστω και μερικώς, υφαλοκρηπίδα/AOZ με την Αίγυπτο, θα κατοχυρωνόταν η επήρεια των νησιών από τη Ρόδο μέχρι την Κρήτη, εκτιμούν ειδικοί.
Η Τουρκία του Ερντογάν δεν μπορεί να παίξει στα νέα δεδομένα. Ο Ερντογάν, με ελλιπή μόρφωση, με στενόκαρδο επαρχιωτισμό, με καυκάσιο αυταρχισμό, με διαβητικές εξάρσεις και μεταπτώσεις, με τα οθωμανικό παζάρια , ζει με το οθωμανικό παρελθόν, είναι ένας νέος κόκκινος Σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ Β΄, αλλά απέτυχε να γίνει Χαλίφης. Αποξενώθηκε από τους άλλοτε συνεργάτες του, τον Γκιούλ, τον Νταβούτογλου, τον Μπαμπατζάν. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πως θα εξελιχθεί η αναμέτρηση στη Λιβύη και τι θα σημάνει για τον Ερντογάν μια ακόμα ήττα. Υπάρχει και μια ιστορική αναλογία. Τον Σεπτέμβριο του 1911 η Ιταλία απαίτησε τελεσιγραφικά από την Οθωμανική Αυτοκρατορία την κατάληψη της Τριπολίτιδας και της Κυρηναϊκής , επικαλούμενη τον εκπολιτιστικό της ρόλο. Ανήσυχη η Υψηλή Πύλη απέρριψε το ιταλικό τελεσίγραφο, αλλά επέτρεψε την ιταλική οικονομική διείσδυση στην Τριπολίτιδα και την Κυρηναϊκή. Η απάντησή της δεν ικανοποίησε την Ιταλία, που κήρυξε τον πόλεμο. Σύντομα η Ιταλία κατέλαβε την Τρίπολη και τη Βεγγάζη και στις 5 Νοεμβρίου 1911 προσάρτησε το βιλαέτι της Τριπολίτιδας που τώρα μετονομάστηκε σε Λιβύη, οι Νεότουρκοι υπό τον Ενβέρ Πασά ξεσήκωναν διάφορες φυλές κατά των Ιταλών. Ο ιταλο –τουρκικός πόλεμος επιδείνωσε την κρίση του οθωμανικού κράτους και αποσταθεροποίησε το καθεστώς των Νεοτούρκων, που έπεσαν στις αρχές Ιουλίου 1912. Έπεσε η ελεγχόμενη από τους Νεότουρκους κυβέρνηση του Σαΐντ Πασά και σχηματίσθηκε νέα κυβέρνηση, αποτελούμενη από μέλη της αντιπολίτευσης των Φιλελευθέρων.
Φυσικά τα ιστορικά γεγονότα δεν επαναλαμβάνονται, όπως τα φυσικά φαινόμενα, για κάνει κανείς ασφαλείς προβλέψεις. Αλλά έχει αρχίσει ήδη η αντίστροφη μέτρηση για τον Ερντογάν. Η σύγχρονη Τουρκία χρειάζεται πολιτικούς σαν τον δήμαρχο Ιμάμογλου ή τον Κούρδο Ντερμιτάς που είναι στη φυλακή. Η ιδεολογική ακαμψία του κεμαλισμού πρέπει να λειανθεί , αλλά να συνδυαστεί με τις ουσιαστικές αξίες του Ισλάμ που έχει πολλά πρόσωπα, το Κουρδικό δεν επιλύεται με τη διαιώνιση της βίας. Όπως και να εξελιχθούν τα πράγματα στη γείτονα χώρα, για μας πυξίδα είναι το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας. Εδώ τον κύριο λόγο δεν έχουν οι ιστορικοί.
 |
Διαπιστευμένο Μέλος στο Μητρώο Online Media του Υπουργείου Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης
